7. A wnaiff y Gweinidog Cabinet roi'r wybodaeth ddiweddaraf am sefydlu Unnos i uwch-raddio'r broses o ddarparu cartrefi cymdeithasol ledled Cymru? OQ64175

Diolch, Lyn. Mae’r gwaith wedi dechrau i sefydlu Unnos a fydd yn galluogi cynyddu ac, yn bwysig iawn, cyflymu’r gwaith o gyflenwi tai cymdeithasol. Bydd Unnos yn gweithio mewn partneriaeth â rhanddeiliaid allweddol i gyflymu’r cyflenwad hirdymor o gartrefi cymdeithasol newydd ledled Cymru drwy helpu i ddatgloi’r rhwystrau rhag cyflawni sy’n bodoli ar hyn o bryd.

Dros y flwyddyn ddiwethaf, mae rhenti preifat yng Nghasnewydd wedi codi bron 20 y cant, ac ar yr un pryd, yn 70 y cant o ardaloedd ledled Cymru, bron iawn, gwelodd Shelter Cymru nad oes unrhyw eiddo'n cael ei hysbysebu ar gyfer ei rentu o fewn y gyfradd lwfans tai lleol. Mae'r bwlch hwn rhwng costau tai a lefelau cymorth yn gadael llawer o aelwydydd heb unrhyw opsiwn ymarferol, gan gyfrannu'n uniongyrchol at gynnydd mewn digartrefedd a dibyniaeth gynyddol ar lety dros dro. O ystyried y pwysau clir y mae hyn yn ei roi ar awdurdodau lleol a'r cyfyngiadau ariannol hirdymor y mae llety dros dro yn eu creu i gyllidebau, y tu hwnt i gynyddu'r cyflenwad tai cymdeithasol, pa waith sy'n cael ei wneud i gefnogi cynghorau i symud tuag at ostyngiad mwy graddol wedi'i gynllunio mewn dibyniaeth ar lety dros dro, ac i ddarparu'r sefydlogrwydd cyllid sydd ei angen i reoli'r pontio yn effeithiol?

Diolch yn fawr iawn, Lyn. Rydych chi'n gywir i dynnu sylw at nifer o broblemau yn y fan hyn. Roeddech chi'n cychwyn efo'r local housing allowance, ac yn sicr rydyn ni fel Llywodraeth yn glir ein bod ni'n parhau i alw ar Lywodraeth y Deyrnas Unedig i ddadrewi'r lwfans tai lleol i leihau'r bwlch rhwng rhent a budd-dal tai, gan leihau'r risg o ddigartrefedd i filoedd o deuluoedd a sicrhau eu bod nhw'n gallu cadw i fyny efo rhenti cynyddol. Felly, mi fyddaf i'n gweithio efo'r Gweinidog Cabinet dros Gyllid ar y mater yma'n fuan iawn ac yn gwneud y ddadl yna i Lywodraeth y Deyrnas Unedig.

Roeddech chi'n sôn am yr angen i symud i ffwrdd oddi wrth lety dros dro. Wrth gwrs, mae Caerffili yn gwario £8 miliwn ar roi llefydd dros dro i bobl. Mi fyddai'r £8 miliwn yna'n gallu cael ei ddefnyddio llawer iawn gwell, oni fyddai, mewn ffyrdd i gynyddu'r cyflenwad o dai cymdeithasol. Ac yn y darlun mawr, pan fydd pobl yn cwestiynu faint ydy cost sefydlu Unnos, o gymharu efo'r £8 miliwn yna, mi fyddai sefydlu Unnos yn ffordd o fuddsoddi er mwyn bod y ffigwr yna'n diflannu oddi wrth gyngor fel Caerffili a nifer fawr o gynghorau sir sydd ar draws Cymru.

Dwi'n falch fy mod i wedi cefnogi'r Ddeddf Digartrefedd a Dyrannu Tai Cymdeithasol (Cymru) 2026—yr un a wnaeth y cyn-Ysgrifennydd Cabinet tai ei harwain drwy'r Senedd diwethaf. Mi fydd hi'n gatalydd ar gyfer diwygio'r system ddigartrefedd yng Nghymru. Mae gofyn i bob rhan o'r system weithio efo'i gilydd i nodi risg cynnar ac atal argyfwng, ac mi fyddwn ni'n cyhoeddi'r cynllun gweithredu ar gyfer y Ddeddf yna'n fuan iawn.