Eitem 4 yw'r ddadl ar adroddiad y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg, 'Recriwtio a chadw athrawon'. A'r Cadeirydd sy'n gwneud y cynnig—Buffy Williams. 

Cynnig NDM9224 Buffy Williams

Cynnig bod y Senedd:

Yn nodi adroddiad y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg, ‘Recriwtio a chadw athrawon’ a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 29 Ionawr 2026.

Yn nodi'r ymateb gan Lywodraeth Cymru a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 18 Mawrth 2026.

Cynigiwyd y cynnig.

Diolch, Lywydd. Mae'n fraint agor yr hyn a fydd yn ddadl olaf y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg yn nhymor y Senedd hon. Dros y pum mlynedd diwethaf, rydym wedi dod ag ystod eang o faterion i sylw'r Siambr. Wrth wraidd pob un ohonynt roedd profiadau bywyd go iawn plant a phobl ifanc, a dyna sydd wedi siapio ein gwaith yn fwy nag unrhyw beth arall. Weithiau mae hynny'n golygu rhannu straeon anodd a phwerus. Byddaf bob amser yn cofio ein dadl ar wasanaethau gofal, pan oedd yr oriel gyhoeddus yn llawn o blant, pobl ifanc a'r bobl sy'n eu cefnogi, yn ein gwylio, yn ein dal i gyfrif ac yn ein hatgoffa'n union pam y mae'r gwaith hwn yn bwysig. Clywsom yr un lleisiau pwerus hynny wrth inni edrych ar brofiadau plant anabl a'u teuluoedd mewn addysg a gofal plant. Arhosodd y straeon hynny gyda ni a siapio'n uniongyrchol yr argymhellion a wnaethom a'r newidiadau y gwnaethom wthio amdanynt. Rydym hefyd wedi mynd i'r afael â phopeth o ddiwygio addysg a chymorth iechyd meddwl mewn addysg uwch i lwybrau ôl-16, lefelau presenoldeb ac aflonyddu rhywiol gan gyfoedion, ymhlith nifer o bethau eraill.

Daeth y Dirprwy Lywydd (David Rees) i’r Gadair.

Mae wedi bod yn fraint enfawr cael bod yn rhan o'r pwyllgor hwn a hyd yn oed yn fwy felly i'w gadeirio ers mis Mai 2024. Hoffwn ddiolch i'r holl Aelodau sydd wedi bod yn rhan ohono dros y tymor hwn. Ond yn fwy na dim, rwyf am ddiolch i bawb y tu allan i'r Siambr hon sydd wedi cyfrannu, boed hynny drwy dystiolaeth ysgrifenedig, siarad â ni ar ymweliadau, cymryd rhan mewn sesiynau ymgysylltu, neu roi tystiolaeth yn bersonol. Chi yw sylfaen popeth a wnawn. Mae eich amser, eich gonestrwydd a'ch profiadau wedi siapio ein gwaith, ac rydym yn hynod ddiolchgar.

Fe symudaf ymlaen nawr at ein hadroddiad terfynol, yr ydym yn ei drafod heddiw: 'Recriwtio a chadw athrawon'. Deilliodd yn uniongyrchol o'n gwaith craffu ar Fil y Gymraeg ac Addysg (Cymru). Roedd yn amlwg o'n gwaith craffu deddfwriaethol fod angen inni edrych ar faterion recriwtio a chadw yn ehangach. Diolch i fy nghyd-aelodau o'r pwyllgor, yn ogystal â'r sefydliadau, athrawon presennol, cyn-athrawon ac arweinwyr ysgolion a roddodd amser o'u swyddi dyddiol prysur iawn i gyfrannu at ein hymchwiliad. Unwaith eto, eich profiad bywyd chi sydd wedi helpu i roi siâp i'n hargymhellion.

Efallai eich bod wedi gweld galwadau gan benaethiaid yn y wasg dros y penwythnos yn dweud y dylai recriwtio a chadw athrawon fod yn brif flaenoriaeth. Mae'n fater real a dybryd, ac rydym yn gwybod pa mor bwysig ydyw. Un cyfle y mae plant yn ei gael yn yr ysgol: un cyfle i roi'r blociau adeiladu iddynt ar gyfer gweddill eu bywydau, un cyfle i ennyn diddordeb nad oedd y plentyn yn gwybod ei fod ganddynt, ac mewn rhai achosion, un cyfle i ddangos i blentyn eu bod yn bwysig.

Cyn troi at wleidyddiaeth, treuliais y rhan fwyaf o fy mywyd gwaith mewn ysgolion. Roeddwn wrth fy modd. Ond rwy'n gwybod am yr heriau hefyd—y problemau sy'n gallu mynd yn drech na'r gweithiwr proffesiynol mwyaf ymroddedig hyd yn oed. Ac mae'r heriau hyn wedi ehangu a chynyddu ers i mi fod mewn ystafell ddosbarth.

Mae yna broblem canfyddiad yn gysylltiedig ag addysgu. Nid ydym am osgoi'r heriau real iawn y mae athrawon yn eu hwynebu, ond nid oeddem eisiau lladd ar addysgu chwaith neu hybu portreadau negyddol. Mae addysgu'n newid bywydau mewn ffordd uniongyrchol ac arwyddocaol iawn, ac nid yn achlysurol yn unig, ond bob dydd, wythnos, mis a blwyddyn. Faint o swyddi neu yrfaoedd eraill sy'n gwneud hyn mewn ffordd mor gynaledig?

Gwir uchafbwynt yr ymchwiliad hwn oedd pan wnaethom ofyn i bobl pam eu bod wedi mynd i'r byd addysg neu pam eu bod wedi aros. Gwelsom wynebau'n goleuo, brwdfrydedd yn berwi. Hoffwn yn fawr pe baem yn gallu costrelu'r positifrwydd hwnnw am addysgu a'i rannu ledled Cymru er mwyn i ni allu ennyn diddordeb a brwdfrydedd y genhedlaeth nesaf o athrawon. Roedd yn sicr yn fy atgoffa o fy adegau hapusaf i yn yr ystafell ddosbarth. Mae angen i bawb chwarae eu rôl yn dathlu'r gwaith anhygoel y mae athrawon yn ei wneud o ddydd i ddydd.

Er bod ein hymchwiliad wedi canolbwyntio ar athrawon, rwyf am fod yn glir iawn nad ei hathrawon yn unig sy'n creu ysgol a gweithlu ysgol—mae'n cynnwys y cynorthwywyr addysgu sy'n gweithio mor agos gyda nhw yn yr ystafell ddosbarth, y gofalwyr sy'n sicrhau bod yr adeilad yn gweithio, staff y swyddfa sy'n gwneud yn siŵr bod popeth yn drefnus, y staff arlwyo sy'n gwneud yn siŵr fod pawb yn cael eu bwydo, y glanhawyr sy'n gwneud yn siŵr fod ein hysgolion yn lleoedd glân a diogel i bawb, y gweithwyr cymorth bugeiliol sy'n cefnogi plant a theuluoedd. Ond roedd ein hymchwiliad yn canolbwyntio ar athrawon ac felly, bydd gweddill fy sylwadau'n cadw'r ffocws hwn.  

Fe wnaethom gyfanswm o 16 argymhelliad. Derbyniwyd pob un ohonynt gan Lywodraeth Cymru. Hoffwn ddiolch i Ysgrifennydd y Cabinet am ei diddordeb cadarnhaol yn ein gwaith. Yn ystod ein sesiwn graffu, roedd hi'n amlwg fod Ysgrifennydd y Cabinet yn derbyn yr heriau sy'n wynebu'r proffesiwn addysgu ac nad oedd yn cilio rhagddynt. Rydym yn gobeithio y bydd y teimladau cadarnhaol hyn yn trosi'n newidiadau y gellir eu teimlo gan athrawon presennol, ond hefyd yn annog mwy o bobl i fynd i mewn i'r byd addysg yn y lle cyntaf.

Fel y gwelir yn ymateb Llywodraeth Cymru, mae llawer o bwyslais wedi'i roi ar gynllun strategol y gweithlu addysg. Cyhoeddwyd hwn yr wythnos diwethaf. Roedd yn dda gweld bod ein hadroddiad wedi llywio'r sylfaen dystiolaeth ar gyfer y cynllun hwn. Mae llawer ynddo sy'n cyd-fynd â'n canfyddiadau a'n tystiolaeth. Er hynny, ac efallai nad yw hyn yn syndod, rwy'n credu y gallai'r cynllun elwa o amserlenni, cerrig milltir a chanlyniadau cliriach i helpu'r Senedd nesaf a rhanddeiliaid i ddwyn y Llywodraeth i gyfrif am ei gyflawniad a'i effaith. Mewn rhai mannau, bydd yn anodd asesu a yw'r Llywodraeth neu randdeiliaid allweddol eraill wedi cyflawni camau penodol. Buaswn yn croesawu barn Ysgrifennydd y Cabinet ar sut y mae hi'n rhagweld y bydd cyflawniad ac effaith yn cael eu monitro.

Mae'r pum thema allweddol yn y cynllun yn adlewyrchu'r materion a gafodd eu dwyn i'n sylw. Yn fwyaf arbennig, rwy'n falch fod un o'r themâu allweddol yn mynd i'r afael â materion llwyth gwaith. Llwyth gwaith yw un o'r ffactorau mwyaf sy'n gwneud i athrawon ymroddedig adael y proffesiwn. Mae hefyd yn gwneud y proffesiwn yn llai deniadol i athrawon newydd posib. Rydym i gyd yn gwybod bod ysgolion wedi wynebu lefelau aruthrol o newid dros y blynyddoedd diwethaf, rhai o ganlyniad i newidiadau polisi fel y cwricwlwm newydd a diwygiadau ADY, eraill oherwydd ffactorau y tu allan i reolaeth pawb, fel y pandemig. Mae wedi creu storm berffaith, gan gynyddu llwyth gwaith.

Ochr yn ochr â hyn, mae cymdeithas, awdurdodau lleol, y Llywodraeth, rhieni, pob un ohonom, yn disgwyl i ysgolion wneud cymaint mwy nag yr arferent ei wneud o'r blaen. Er bod ysgolion yn gallu gwneud cymaint, rhaid inni fod yn realistig ynglŷn ag i ba raddau y gallant ddatrys problemau ehangach cymdeithas. Mae angen i ysgolion allu canolbwyntio ar eu prif bwrpas.

Clywsom fod gwaith y grŵp cydlynu llwyth gwaith, er ei fod yn bwysig, wedi canolbwyntio ar lefel arweinwyr ysgol. Nid oes effaith wedi bod eto ar ystafelloedd dosbarth unigol. A all Ysgrifennydd y Cabinet amlinellu sut y mae'n rhagweld y bydd y camau gweithredu yn y cynllun ar gyfer y gweithlu'n mynd i'r afael yn uniongyrchol â llwyth gwaith athrawon dosbarth, ac erbyn pryd y byddai hi eisiau gweld athrawon yn sylwi ar ostyngiad yn eu llwyth gwaith?

Rwyf eisoes wedi cyffwrdd â'r heriau canfyddiad y mae addysgu yn eu hwynebu a sut y gall hyn effeithio ar y niferoedd sy'n hyfforddi. Nid oes gennym ddigon o newydd-ddyfodiaid i addysgu. Mae'r heriau hyn yn wirioneddol acíwt ar gyfer rhai pynciau uwchradd ac mewn rhai ysgolion.

Pan fydd athro'n ymuno â'r proffesiwn, mae angen inni sicrhau bod cefnogaeth fel y gallant adeiladu a datblygu yn ystod y blynyddoedd cyntaf cynnar, allweddol o addysgu. Fe wnaeth ein hadroddiad dynnu sylw at bryderon nad oes digon o gefnogaeth a chyfleoedd datblygu. Felly, croesewir y ffaith bod cynllun y gweithlu yn cynnwys camau gweithredu ar gyfer datblygu a chyflawni llwybr gyrfa cynnar strwythuredig i gefnogi athrawon yn ystod eu hyfforddiant ond hefyd yn ystod blynyddoedd cyntaf eu gyrfa.

Rwyf hefyd yn croesawu'r cam gweithredu yn y cynllun ar gyfer mwy o gyfleoedd i athrawon uwchradd wella eu gwybodaeth pwnc. Mae hyn yn arbennig o bwysig lle mae gennym athrawon mewn llawer o ysgolion yn addysgu y tu allan i'w harbenigedd pwnc eu hunain. Clywsom y gall hyn gael effaith uniongyrchol ar ansawdd yr addysgu a'r dysgu a gynigir, a gall effeithio hefyd ar ddewisiadau pwnc dysgwyr. Gall hyn wedyn ddod yn gylch dieflig, heb ddigon o ddysgwyr yn dewis astudio pynciau fel ffiseg, cemeg neu ieithoedd tramor modern i lefel TGAU, Safon Uwch neu radd. Mae hyn wedyn yn lleihau nifer yr athrawon posib yn y dyfodol, ac mae'r cylch cyfan yn dechrau eto.

I gloi, rwy'n croesawu ymateb Llywodraeth Cymru i'n hadroddiad, a chynllun y gweithlu. Rwy'n gobeithio y bydd unrhyw Lywodraeth Cymru yn y dyfodol o ddifrif ynghylch y mater hwn, ac yn adeiladu ar gynllun y gweithlu i sicrhau bod gan bob plentyn yng Nghymru fynediad at addysgu a dysgu o ansawdd uchel. Diolch.

Hoffwn ddiolch i'r Cadeirydd, aelodau'r pwyllgor, clercod y pwyllgor a hefyd yr holl dystion am eu gwaith caled ar adroddiad manwl a chadarn, gyda nifer gymhleth ac eang o faterion. Hoffwn grybwyll ychydig o feysydd, os caf, yr wyf yn eu hystyried yn arbennig o bwysig i recriwtio athrawon a chadw athrawon. Er fy mod, ochr yn ochr ag aelodau eraill y pwyllgor, yn diolch i Ysgrifennydd y Cabinet am dderbyn holl argymhellion y pwyllgor, mae yna ychydig o gwestiynau heddiw yr hoffwn ateb iddynt, os gwelwch yn dda.

Yn gyntaf, ac yn bwysicaf oll, canfu'r pwyllgor fod anawsterau sylweddol wrth ddenu myfyrwyr i gyrsiau addysg gychwynnol i athrawon. Er fy mod yn cydnabod, Ysgrifennydd y Cabinet, eich bod yn aros am werthusiad eich Llywodraeth eich hun ar addysg gychwynnol i athrawon 2026, rwy'n pryderu bod y problemau hyn, a phroblemau wrth recriwtio ar gyfer pynciau penodol yn wir, yn mynd i gael eu gwaethygu gan gau cyrsiau gan rai prifysgolion yng Nghymru. Er enghraifft, mewn tystiolaeth gan Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru i'r pwyllgor, clywsom y gallai fod cysylltiad rhwng y prinder mynych yn nifer yr athrawon technoleg a mathemateg yng ngogledd Cymru â llai o gyrsiau ym Mhrifysgol Bangor. Felly, hoffwn wybod, Ysgrifennydd y Cabinet, sut y mae eich cynllun gwaith strategol, ar wahân i nodi meysydd pwnc â blaenoriaeth, yn mynd i fynd i'r afael â'r posibilrwydd o gau cyrsiau gwerthfawr a gynigir ar y cam addysg gychwynnol i athrawon yn y tymor byr.

Fel pwyllgor, roeddem yn arbennig o bryderus am y prinder difrifol o athrawon ffiseg arbenigol yng Nghymru. Mae'n syndod mawr i mi fod y Sefydliad Ffiseg wedi rhoi tystiolaeth fod gan Gymru lai o athrawon ffiseg arbenigol nag a geir o ysgolion uwchradd. Byddaf yn nodi meysydd pellach o bryder gan y Sefydliad Ffiseg, Ysgrifennydd y Cabinet, ond mewn perthynas ag addysg gychwynnol i athrawon, pa fesurau y mae eich Llywodraeth yn eu rhoi ar waith i godi'r fwrsariaeth pwnc â blaenoriaeth i gyd-fynd â Lloegr, a sut ydych chi'n archwilio ffyrdd amgen o ariannu addysg gychwynnol i athrawon mewn perthynas â chyrsiau ffiseg? A fyddwch chi hefyd o bosib yn cyflwyno cyrsiau gwella gwybodaeth pwnc cyn addysg gychwynnol i athrawon, fel y gall graddedigion nad ydynt wedi graddio mewn ffiseg hyfforddi fel arbenigwyr?

Ar ben hynny, canfu'r pwyllgor fod un o bob pump o fyfyrwyr sy'n astudio TAR i ddod yn athrawon uwchradd wedi gadael yn 2023-24, gyda'r mwyafrif o fyfyrwyr yn gadael oherwydd oriau hir, pwysau a llwyth gwaith o fewn y proffesiwn. Felly, Ysgrifennydd y Cabinet, sut y mae eich cynllun gweithlu yn sicrhau bod mwy o fyfyrwyr yn aros ar eu cwrs TAR? Rwy'n nodi bod polisïau trosfwaol helaeth ar lwyth gwaith o fewn y cynllun gweithlu ei hun, sy'n mynd i'r afael yn arbennig â'n pryderon yn argymhelliad 9, ond sut ydych chi'n sicrhau bod hyn yn cael ei leihau o'r diwrnod cyntaf i atal athrawon uwchradd o ansawdd da rhag gadael y proffesiwn mor gynnar?

Gan droi at argymhelliad 15 ar y cynllun gweithlu athrawon, rwy'n falch eich bod wedi cyhoeddi eich cynllun strategol ar gyfer y gweithlu yr wythnos diwethaf, ac rwy'n adleisio geiriau'r Cadeirydd. Nodaf hefyd fod athrawon cyflenwi hefyd yn cael eu crybwyll yn eich cynllun, ac mae gennyf ddiddordeb ym mhwynt 4.14, ar ddatblygu fframwaith newydd ar gyfer asiantaethau cyflenwi. Yn benodol, deallaf fod y Pwyllgor Materion Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus wedi canfod bod Llywodraeth Cymru yn codi ffi ad-daliad o 0.5 y cant ar asiantaethau athrawon cyflenwi, sydd, ac rwy'n dyfynnu o ymateb Llywodraeth Cymru,

'yn cynhyrchu oddeutu £500,000 y flwyddyn'.

Felly, Ysgrifennydd y Cabinet, a ydych chi'n cytuno bod y cytundeb presennol ar gyfer asiantaethau athrawon cyflenwi sydd gan eich Llywodraeth yn addas i'r diben ac yn werth am arian mewn gwirionedd? Pa fathau eraill o systemau archebu athrawon cyflenwi rydych chi wedi edrych arnynt?

Gan droi'n ôl at feysydd arbenigol, rwy'n falch eich bod chi wedi cyfaddef yng nghynllun y gweithlu fod yna brinder difrifol. Fodd bynnag, yn ôl data cofrestr Cyngor y Gweithlu Addysg, cafodd bron i un o bob pump o athrawon mathemateg a bron i un o bob pedwar athro Saesneg eu hyfforddi mewn pwnc gwahanol. Mae hyn yn waeth yn y gwyddorau mewn gwirionedd, gan nad oedd dros hanner yr athrawon cemeg, a 56 y cant o'r athrawon sy'n cael eu cyflogi i addysgu ffiseg, wedi'u hyfforddi yn y pynciau hyn. Rwy'n nodi bod y Sefydliad Ffiseg wedi nodi nifer o feysydd i'w diwygio, sy'n adlewyrchu'r brys yn y sefyllfa yr ydym ynddi heddiw. Felly, Ysgrifennydd y Cabinet, hoffwn wybod pa gamau rydych chi'n eu cymryd i sicrhau nad yw'r argymhellion polisi ar gyfer ffiseg yn adroddiad y pwyllgor yn mynd i gael eu colli, a bod sefydliadau sy'n cynrychioli pynciau â phrinder yn cymryd rhan weithredol ac yr ymgynghorir â nhw'n ffurfiol ar ddatblygu polisi recriwtio, cadw a hyfforddi athrawon.

Yn olaf, gan droi at argymhelliad 11, ar reoli ymddygiad, rwy'n wirioneddol falch unwaith eto fod Llywodraeth Cymru wedi ei dderbyn. Rwy'n teimlo, fodd bynnag, na fu cydnabyddiaeth o'r brys ar y mater a'ch bod wedi gadael llawer o'r gwaith heb ei wneud wrth inni gyrraedd diwedd y Senedd hon. Er enghraifft, fe wnaethoch chi sôn bod y fforymau ar ffonau symudol a gwahardd o'r ysgol a chadw ar ôl ysgol yn dal i gwblhau eu gwaith. Ysgrifennydd y Cabinet, hoffwn yn fawr pe baech chi'n fodlon mentro heddiw, yn y sesiwn ddiwethaf sydd gennym, a gwahardd ffonau symudol mewn ystafelloedd dosbarth, gweithio gyda Llywodraeth y DU i wahardd cyfryngau cymdeithasol ar gyfer pobl dan 16 oed, a gostwng y nifer cynyddol o waharddiadau. Gallaf eich sicrhau y byddai'r pethau hyn yn cael croeso gan y Ceidwadwyr Cymreig.

Yn olaf, Ysgrifennydd y Cabinet, deallwn fod Cyngor Caerdydd yn arwain ar arfau sy'n cael eu cludo i mewn i ysgolion. Hoffwn wybod pryd y bydd yr adnoddau newydd hyn yn cael eu cyflwyno mewn ysgolion ledled Cymru. Ac ydych chi'n cefnogi gwaharddiadau awtomatig am gario arf? Rwy'n gwybod fy mod wedi dweud hyn o'r blaen, ond os ydym yn ei adael yn rhy hir, rwy'n ofni y gwelwn fwy o fygythiadau arfau, fel y rhai yn Ysgol Uwchradd Llanisien, Ysgol Uwchradd y Dwyrain, Ysgol Uwchradd yr Eglwys Newydd, Ysgol Basaleg, ac yn anffodus, digwyddiadau gwaeth, fel yr hyn a welsom eleni yn Aberdaugleddau. Diolch yn fawr.

Fe fyddwn i'n licio cofnodi wrth i ni ddod i ben â'r chweched Senedd yma fy niolch diffuant iawn i Gadeirydd a chyd-aelodau'r Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg a'r tîm clercio, a'r holl bobl sydd wedi cynnig tystiolaeth. Mae eich cydweithrediad parod chi wedi bod yn rhywbeth gwerthfawr iawn dros y blynyddoedd diwethaf. Mae wedi bod wir yn fraint cael bod yn aelod o'r pwyllgor.

Mae'r adroddiad ar recriwtio a chadw athrawon wedi amlygu nifer o ffactorau sydd wedi ac yn parhau i gyfrannu at ganfyddiad negyddol o'r proffesiwn. Mae'r rhain yn cynnwys baich gwaith anghynaliadwy, biwrocratiaeth di-angen, camymddygiad heriol gan ddisgyblion, ac athrawon yn gorfod delio ag achosion cynyddol o broblemau iechyd meddwl a phlant gydag anghenion dysgu ychwanegol. Ac er bod gyda ni weithlu ymroddedig a chydwybodol, mae’r heriau hyn yn rhoi pwysau annioddefol arnyn nhw.

Mae gan athrawon rôl allweddol i’w chwarae o ran siapio dyfodol ein pobl ifanc ymhell ar ôl iddyn nhw adael yr ystafell ddosbarth, ac yn wir yn gallu newid eu bywydau nhw. Maen nhw'n swyddi sy’n gallu rhoi boddhad mawr, ond, yn anffodus, mae cymaint â 25 y cant yn gadael y proffesiwn bob blwyddyn. Gan ystyried bod 75 y cant o’n hathrawon ni yn fenywod, mae nifer yn cyfaddef bod methu â chael y balans yna'n iawn rhwng gwaith a bywyd teuluol yn un o’r rhesymau maen nhw'n gadael dysgu, gyda nifer yn nodi eu bod yn gweithio rhwng 50 a 60 awr yr wythnos. Felly, byddwn i'n hoffi gofyn i'r Llywodraeth beth maen nhw'n bwriadu ei wneud er mwyn lleihau'r baich gwaith yma ar athrawon.

O ran recriwtio athrawon, yn arbennig i’r sector uwchradd, mae targedau’r Llywodraeth yn cael eu methu blwyddyn ar ôl blwyddyn. Mae’r ffigurau diweddaraf gafodd eu rhannu gyda’r pwyllgor yn dangos bod y Llywodraeth 56 y cant o dan y targed ar gyfer recriwtio i bynciau lle mae prinder, fel y gwyddorau, pynciau STEM, ieithoedd tramor ac, wrth gwrs, pynciau trwy gyfrwng y Gymraeg.

O ran cyrsiau hyfforddiant athrawon, mae prifysgolion yn Lloegr yn cynnig cymhellion ariannol hael iawn o’u cymharu â beth sydd ar gael yng Nghymru. Er enghraifft, mae bwrsarïau ar gyfer astudio rhai pynciau gwyddonol cymaint ag £14,000 yn uwch. Does dim syndod, felly, fod cymaint o’n pobl ifanc yn cael eu temtio i ddilyn cyrsiau yn Lloegr, a beth sydd yn digwydd wedyn yw eu bod nhw'n cael swyddi yno ac yn setlo yno, ac rŷn ni'n colli'r talent ifanc yma. Felly, eto, beth mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu ei wneud er mwyn newid y patrwm hwn? Mae Plaid Cymru wedi bod yn glir, os ŷn ni o ddifrif am recriwtio, mae’n rhaid inni gau’r bwlch a gwneud dysgu yng Nghymru yn fwy deniadol a chystadleuol.

Mae’r adroddiad hefyd yn argymell bod angen ystyried amodau gwaith mwy hyblyg er mwyn lleihau’r baich gwaith: pethau fel caniatáu i amser CPA ddigwydd bant o’r ysgol, oriau gwaith mwy hyblyg, mwy o hyfforddiant proffesiynol yn gyffredinol, ond yn arbennig ar sut i gefnogi plant gydag anghenion dysgu ychwanegol, a gwell canllawiau ar ddelio â chamymddygiad yn y dosbarth—pethau mae Plaid Cymru yn cytuno’n llwyr â nhw.

Mae'r adroddiad hefyd yn tynnu sylw at rôl lefel A wrth lunio'r gweithlu addysg yn y dyfodol. Mae ymchwil gan Brifysgolion Cymru yn dangos mai dim ond 33 y cant o bobl ifanc yng Nghymru sy'n astudio lefel A, o'i gymharu â 47 y cant yn Lloegr. Mae hynny'n wahaniaeth sylweddol, ac mae ganddo effaith uniongyrchol ar faint o bobl sy'n gallu symud ymlaen i fod yn athrawon. Mae hyn yn arbennig o amlwg o ran addysg cyfrwng Cymraeg. Mae Llywodraeth Cymru ei hun wedi cydnabod yr heriau o ran recriwtio athrawon cyfrwng Cymraeg, ac mae'r nifer isel o athrawon sy'n astudio'r Gymraeg fel pwnc ar gyfer lefel A yn ychwanegu at y pwysau hwnnw. Ac mae ymchwil yn dangos bod angen tua 400 o athrawon ychwanegol arnom ni bob blwyddyn os ŷn ni am gyrraedd targedau 'Cymraeg 2050'.

I gloi, felly, mae addysgu yn un o'r proffesiynau pwysicaf a mwyaf gwerth chweil. Mae athrawon yn newid bywydau pobl ifanc bob dydd, ond y realiti nawr yw bod athrawon yn wynebu llwyth gwaith sy’n eu gyrru nhw i’r eithaf ac yn eu gorfodi nhw i adael y proffesiwn, achos dydyn nhw ddim yn teimlo eu bod nhw’n cael eu gwerthfawrogi na’u parchu’n ddigonol. Felly, i gloi, oni bai ein bod ni'n newid pethau, bydd ein system addysg byth yn cyrraedd ei photensial llawn a byddwn ni'n gadael cenhedlaeth arall o blant i lawr. Diolch yn fawr iawn.

Hoffwn ddiolch i'r Cadeirydd, cyd-aelodau'r pwyllgor, y clercod a phawb a gymerodd ran yn yr ymchwiliad hwn.

Mae athrawon wedi gofyn am fwy o hyblygrwydd. Câi ei hystyried ar un adeg yn swydd a gefnogai deuluoedd a gofal plant, gyda gwyliau ysgol i ffwrdd gyda'i gilydd, ond gall holl bwysau ychwanegol cynllunio, asesiadau a'r holl bethau ychwanegol y mae'n rhaid iddynt eu cyflawni nawr lyncu amser gwerthfawr, gan gynnwys dyddiau Sul a chyda'r nos. Ar ôl COVID, maent yn gweld swyddi sy'n cynnig mwy o hyblygrwydd, gweithio gartref ac oriau byrrach, felly cânt eu temtio i newid. Yn aml gofynnir iddynt ddod yn weithwyr cymdeithasol hefyd, gan helpu plant ag anghenion mwy cymhleth.

Mae angen inni hyrwyddo swyddi addysgu a'u gwerthfawrogi, rhoi parch newydd iddynt. Maent mor bwysig; gallant ysbrydoli a newid bywyd plentyn. Ac rwy'n croesawu'r ymgyrch athrawon ysbrydoledig sy'n cael ei lansio. Mae ailhyfforddi hefyd, a chefnogaeth yn hanfodol i athrawon. Rwy'n aml iawn yn clywed sut y mae cael pennaeth da sy'n gwrando ac sy'n gallu darparu hyblygrwydd yn gwneud cymaint o wahaniaeth.

Cafwyd tanariannu yn ystod cyni, ac mae cynghorau wedi gorfod gwneud penderfyniadau anodd. Rydym wedi ceisio diogelu cyllid lle bynnag y gallwn, ond mae angen i'r cyllid godi'n unol â'r angen. Rwy'n croesawu'r cyllid ychwanegol gan Lywodraeth Lafur y DU ar gyfer anghenion addysgol arbennig, fel cânt eu galw, ac rwy'n gobeithio y bydd y Llywodraeth Cymru newydd a gaiff ei hethol yn sicrhau ei fod yn mynd at anghenion dysgu ychwanegol. Rydym wedi cael deisebau'n galw am neilltuo cyllid addysg ac ADY. Rwy'n gwybod na all hynny ddigwydd, mai penderfyniad awdurdodau lleol ydyw, ond mae angen inni wneud yn siŵr fod cyllid yn mynd iddynt.

Mae cynorthwywyr addysgu hefyd yn hynod werthfawr, ac rwy'n croesawu'r ffaith bod Llafur Cymru yn ceisio sicrhau y byddant yn cael cyflog drwy gydol y flwyddyn os caiff Llafur Cymru eu hethol. Rwy'n croesawu cynllun Llywodraeth Cymru ar gyfer y gweithlu addysg. Diolch.

Rwy'n ddiolchgar am adroddiad y pwyllgor, sy'n cydnabod nifer o newidiadau y mae addysg yng Nghymru wedi'u gweld dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf a'r effaith y mae hynny wedi'i chael ar staff addysgu ymroddedig, a staff ysgolion yn gyffredinol, fel y pwysleisiodd Buffy Williams. Nid oes a wnelo hyn â'r staff addysgu yn unig, ond holl staff yr ysgol. Mae'r staff wedi cael y dasg o gyflawni'r newidiadau hyn yn erbyn cefndir o bwysau cyllido a chyllidebol, adeiladau ysgol sy'n heneiddio, ac sy'n anaddas mewn llawer o achosion, a phlant ag ymddygiad heriol sydd angen cefnogaeth, cefnogaeth sy'n aml heb fod yno.

Mae'r adroddiad yn rhestru nifer o bethau sy'n achosi pwysau, ac mae rhai ohonynt, gyda dealltwriaeth, buddsoddiad ac ailstrwythuro, yn bethau y gellir eu hosgoi. Mae'r status quo, o'm darlleniad i o'r adroddiad, yn cyfrannu at lesiant gwael ac yn un o'r prif resymau pam fod athrawon yn gadael y proffesiwn. Nid yw'n syndod nad yw undebau'r athrawon yn anghytuno â'r adroddiad. Maent yn sôn yn eu hymateb am argyfwng morâl, problemau cadw athrawon, diffyg cefnogaeth wedi'i thargedu ac arweinwyr ysgolion yn diffygio. Dyna ein profiad ni fel Aelodau pan fyddwn yn siarad â phobl o'r proffesiwn addysgu.

Mae'r naratif a gyflwynir gan yr adroddiad yn mynd i'r afael â materion pwysig i'r proffesiwn addysgu, lle mae staff addysgu a ddechreuodd eu gyrfaoedd gyda'r bwriadau gorau yn colli eu hysbryd ac yn gadael eu gyrfaoedd. Yn ddiweddar, gofynnodd fy swyddfa i nifer o ysgolion am eu darpariaeth lesiant ar gyfer staff addysgu a pha ddarpariaeth sydd yn eu cyllideb ysgol i allu cynnig darpariaeth o'r fath. Yr atebion a gefais, Ysgrifennydd y Cabinet, oedd 'dim', gyda staff yn dweud, 'Wel, rydym yn tueddu i gefnogi ein gilydd.'

Nid oes darpariaeth o fewn cyllideb i arweinydd ysgol gynnig darpariaeth lesiant i staff ysgolion. Mae awdurdodau lleol yn cynnig gwasanaeth ffôn, gwasanaeth cwnsela, ond rwy’n credu mai'r hyn y mae hynny'n ei olygu yw, ar adeg o argyfwng, pan fo'r athro ar ben eu tennyn, mai'r cyfan y gallant ei wneud, efallai, yw siarad â llais diwyneb. Hoffwn wybod sut y mae hynny'n cymharu â'r ddarpariaeth a gynigir mewn meysydd eraill yn y sector cyhoeddus, oherwydd fel y gwnaeth Buffy Williams ein hatgoffa wrth agor, mae athrawon a staff ysgolion yn ymgymryd â rhai o rolau pwysicaf cymdeithas, nid yn unig rôl athro neu addysgwr, ond yn aml iawn, rôl gweithiwr cymdeithasol, cyfaill, nyrs neu reoli torfeydd, i enwi ond ychydig. Ysgrifennydd y Cabinet, gallech restru llawer mwy na hynny. Maent angen darpariaeth les a llesiant strwythuredig arnynt. Yn fy marn i, mae methu cyllidebu ar gyfer hyn, i werthfawrogi a chefnogi staff yn iawn yn economi ffug yn y tymor hir. Felly, Ysgrifennydd y Cabinet, rwy'n eich annog i weithio gyda'r holl undebau athrawon i sicrhau bod lles ein staff addysgu'n cael ei flaenoriaethu. Diolch yn fawr.

A galwaf ar Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg, Lynne Neagle.

Diolch, Ddirprwy Lywydd, ac rwy'n ddiolchgar iawn i'r Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg am eu hadroddiad. Hoffwn ddiolch i'r Cadeirydd ac Aelodau'r pwyllgor am eu dadansoddiad trylwyr o'r heriau sy'n ein hwynebu yng Nghymru ac am ymgysylltu ag ystod eang o'n rhanddeiliaid allweddol. Mae'r canfyddiadau'n cyflwyno darlun clir: er bod ein gweithlu yn parhau i fod wedi ymrwymo'n llwyr, mae'r pwysau ar y system yn cynyddu, ac rwy'n falch iawn fod Llywodraeth Cymru’n derbyn pob un o'r 16 argymhelliad.

Cyn mynd i'r afael â rhai o'r manylion yn yr adroddiad a rhai o sylwadau'r Aelodau, roeddwn eisiau cyfeirio at ein cynllun strategol ar gyfer y gweithlu addysg mewn ysgolion, a gyhoeddwyd yr wythnos diwethaf. Mae'r cynllun yn darparu rhaglen weithredu gynhwysfawr ar gyfer y system gyfan i gryfhau a chefnogi ein gweithlu ysgolion. Mae'n nodi gweledigaeth gyffredin ar gyfer proffesiwn hyderus a gwydn wedi'i gefnogi'n dda, ac yn mynd y tu hwnt i'r argymhellion a wnaed gan y pwyllgor, ac yn wir, yn cwmpasu'r holl feysydd a godwyd yn y cyfraniadau heddiw.

Dros y flwyddyn ddiwethaf, rydym wedi gweithio'n agos gyda'n haddysgwyr, undebau llafur, awdurdodau lleol ac ystod eang o bartneriaid i ddatblygu'r cynllun i sicrhau ei fod yn adlewyrchu eu safbwyntiau a'u blaenoriaethau. Mae hefyd yn pwyso ar arferion gorau a thystiolaeth ryngwladol, ac rwy'n hyderus fod y cynllun yn cyd-fynd â'r hyn y mae systemau sy'n perfformio ar lefel uchel yn ei wneud i ddyrchafu a chynnal eu proffesiynau addysgu. Ac mewn ymateb i sylwadau'r Cadeirydd, y bwriad bob amser oedd i'r cynllun fod yn gynllun lefel uchel, i ddod ynghyd â'r holl waith y mae angen inni ei wneud yn y maes hwn. Yn amlwg, y Llywodraeth nesaf fydd yn bwrw ymlaen â'r gwaith hwnnw nawr, ond rwy'n hyderus fod gennym yr holl gynlluniau ar waith i wneud hynny.

Gan droi felly at adroddiad y pwyllgor, mae'r tri argymhelliad sy'n ymwneud ag addysg gychwynnol i athrawon yn adlewyrchu ein cyfeiriad presennol. Ar hyn o bryd, mae gennym lwybrau rhan-amser a chyflogedig achrededig i mewn i addysgu ochr yn ochr â llwybrau traddodiadol, a byddwn yn adolygu pob llwybr i mewn i addysgu i sicrhau eu bod yn hyfyw, o ansawdd uchel ac yn hygyrch.

Ar gymelliadau addysg gychwynnol i athrawon, roedd y dystiolaeth a gafodd y pwyllgor yn adlewyrchu ein safbwyntiau a'n hymchwil nad oes un ateb syml. Mae gwerthusiad llawn o bolisi addysg gychwynnol i athrawon ar y gweill, gan gynnwys pa un a yw costau'n datgymell darpar athrawon, ac mae'r dystiolaeth yn gymysg ar hyn o bryd ynghylch gwerth cymelliadau addysgu. Mae ymrwymiad yma i edrych ar hynny, ond mae llawer o'r dystiolaeth ryngwladol yn awgrymu mai pethau fel llesiant a mynd i'r afael â llwyth gwaith sy'n gwneud y gwahaniaeth wrth ddenu pobl i'r proffesiwn. Bydd y gwerthusiad yn adrodd yn haf 2026, ond rydym eisoes wedi dechrau gweithio ar adolygu'r gofyniad presennol fod yn rhaid i 50 y cant o radd hyfforddai uwchradd fod yn berthnasol i'w pwnc addysgu.

Tynnodd yr adroddiad sylw at y pwysau difrifol mewn recriwtio cyfrwng Cymraeg, ac rwyf wedi disgrifio i'r pwyllgor yn fanwl ein gwaith gyda phartneriaid i gryfhau ac ehangu hyn, ac nid un ateb sydd i hyn. Rydym yn buddsoddi oddeutu £4 miliwn y flwyddyn i ddatblygu sgiliau iaith addysgwyr, gan gynnwys ar gyfer y mwy na 1,500 o athrawon a allai addysgu drwy'r Gymraeg ond nad ydynt yn gwneud hynny ar hyn o bryd. Bydd Llywodraeth Cymru nawr yn gweithio gydag awdurdodau lleol a phartneriaid i adolygu cynllun y gweithlu Cymraeg mewn addysg i ddatblygu camau gweithredu pellach sy'n cefnogi amcanion Deddf y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025.

Mae gwella'r canfyddiad o addysgu yn hanfodol wrth gwrs, a soniodd Buffy Williams ynglŷn â sut rydym yn nodi'r straeon ysbrydoledig ynghylch cymaint y mae ein hathrawon ac arweinwyr ysgolion yn mwynhau'r hyn a wnânt, ac rwyf wedi clywed cymaint o arweinwyr ysgolion yn dweud wrthyf mai dyma'r swydd orau yn y byd. Ac nid tanbrisio'r heriau yw'r bwriad, ond cydnabod pa mor wych a gwerth chweil yw'r swyddi hyn i bobl yn ein hysgolion. Rydym yn cydnabod yr angen i wneud mwy ar hynny. Dyna pam, yr wythnos diwethaf, y gwnaethom gyhoeddi llysgenhadon addysgu newydd, sy'n athrawon brwdfrydig iawn a fydd yn mynd allan ac yn helpu i adrodd y stori honno ar ein rhan.

Rydym hefyd wedi derbyn argymhelliad y pwyllgor i egluro nad oes unrhyw rwystrau i athrawon sydd wedi'u hyfforddi yn Lloegr rhag gweithio yma, a bydd ein hymgyrchoedd newydd yn hyrwyddo pwysigrwydd cael gweithlu o addysgwyr sy'n adlewyrchu'r cymunedau amrywiol y maent yn eu gwasanaethu, gan gynnwys athrawon o gefndiroedd du, Asiaidd ac ethnig leiafrifol.

Tynnodd y pwyllgor sylw, yn gywir ddigon, at werth cyfleoedd i athrawon a chynorthwywyr addysgu ddatblygu eu harbenigedd, a byddwn yn sefydlu llwybrau gyrfa cliriach, fel y mae'r cynllun yn eu nodi, gan gynnwys cefnogaeth gryfach o lawer yn y blynyddoedd cyntaf o addysgu, lle gwyddom ein bod yn fwyaf tebygol o golli ein hathrawon os ydynt yn penderfynu mynd i rywle arall. Byddwn hefyd yn mynd ar drywydd argymhelliad 6 drwy hyrwyddo cyfleoedd i addysgwyr gael mynediad at gyfleoedd sabothol a secondiadau, i ddyfnhau gwybodaeth am bynciau, gwneud ymchwil neu gyfrannu at waith polisi cenedlaethol.

Mae Aelodau wedi sôn am lwyth gwaith. Mae hynny'n parhau i fod yn bryder dybryd iawn, a amlygwyd gan y pwyllgor. Mae ein grŵp strategol ar gydlynu llwyth gwaith eisoes wedi ein helpu i symleiddio gofynion adrodd, ymgorffori asesiadau llwyth gwaith a chytuno ar egwyddorion ymgysylltu cenedlaethol, ond rwy'n llwyr gydnabod mai arweinwyr sydd wedi elwa fwyaf o hynny a bod gennym fwy i'w wneud o ran athrawon ystafelloedd dosbarth. Gwnaeth y pwyllgor argymhellion ar bethau fel amser cynllunio, paratoi ac asesu, ac mae sawl Aelod wedi codi materion ynghylch gweithio hyblyg. Mae'r materion hynny'n heriol iawn mewn addysgu yn arbennig, yn enwedig pan fyddwn mewn sefyllfa lle mae'n anodd mewn rhai ysgolion, yn enwedig mewn ysgolion cyfrwng Cymraeg, cael athro cemeg cyfrwng Cymraeg, dyweder, i sefyll o flaen dosbarth, heb sôn am edrych ar yr hyblygrwydd hwnnw. Ond rydym wedi ymrwymo i wneud y gwaith hwnnw yn rhan o'n cynllun.

Nawr, Natasha, fe wnaethoch chi rai pwyntiau am ymddygiad. Rwy'n gwrthod yn llwyr y syniad fod pethau wedi'u gadael heb eu gorffen. Gallwn sefyll yma a siarad am o leiaf awr am yr holl waith a wnawn ar fynd i'r afael â phroblemau ymddygiad mewn ysgolion. [Torri ar draws.] Na, rwy'n gwybod na allaf wneud hynny. [Chwerthin.] Ac rwy'n credu y byddai'n anghyfrifol imi sefyll yma a mentro, fel y dywedwch, a chyhoeddi gwaharddiad ar unwaith ar ffonau symudol mewn ysgolion. [Torri ar draws.] Na, na, na, nid ydynt wedi gwneud hynny mewn gwirionedd. Yr hyn y maent wedi'i wneud yw dweud bod—. Nid dyna a wnaethant. Ac os edrychwch ar y canllawiau, nid oes unrhyw ganllawiau sy'n cefnogi hynny o gwbl. Nid wyf yn barod i sefyll yma a dweud pethau. Fy rôl i yw cefnogi'r proffesiwn i weithredu polisïau, nid adrodd sloganau. Nid dyna sut rydym yn gweithio. Rydym yn gwneud pethau yng Nghymru i gefnogi'r proffesiwn, yn seiliedig ar dystiolaeth.

Os maddeuwch i mi, roeddwn eisiau ymateb i bwyntiau Rhys am lesiant, sy'n hynod bwysig. Mae gennym ddull ysgol gyfan o ymdrin ag iechyd meddwl yng Nghymru, ac mae hynny ar gyfer ein staff hefyd. Mae gennym enghreifftiau rhagorol lle mae staff ysgolion yn cael eu cefnogi'n dda iawn. Mae Castell-nedd Port Talbot yn un ohonynt, lle mae eu gwasanaeth cwnsela ysgolion hefyd yn darparu cefnogaeth a goruchwyliaeth i staff. Rydym yn ariannu cymorth addysg i helpu ein staff, ond rwy'n cydnabod bod angen inni wneud mwy. Hoffwn weld y modelau goruchwyliaeth a chymorth mewn ysgolion, ac mae wedi'i gynnwys yn ein cynllun.

I gloi, Ddirprwy Lywydd, roeddwn eisiau gorffen drwy gofnodi fy niolch i'r holl staff sy'n gweithio yn ein hysgolion—arweinwyr ein hysgolion, ein hathrawon, ein cynorthwywyr addysgu a phawb sy'n gweithio mewn ysgolion. Braint fwyaf fy mywyd fu gwneud y swydd hon, ac mae eu gwaith yn cefnogi ein plant a'n pobl ifanc, eu hymrwymiad a'u penderfyniad rhyfeddol wedi fy ysbrydoli bob dydd. Diolch o galon.

Galwaf ar Buffy Williams i ymateb i'r ddadl.

Rwy'n teimlo'n eithaf emosiynol nawr. Diolch i bawb sydd wedi cyfrannu heddiw. Fel y gallwn weld o'r amrywiaeth o sylwadau, mae'r heriau o ran recriwtio a chadw athrawon yn eang ac yn gymhleth. Nid oes un ateb syml a fydd yn eu datrys ar unwaith. Bydd yn galw am gamau gweithredu parhaus a phenodol dros nifer o flynyddoedd.

Yn fy sylwadau fy hun, dim ond ar nifer fach o faterion y canolbwyntiais. Gallwn fod wedi sôn am yr heriau penodol sy'n wynebu ysgolion cyfrwng Cymraeg, ysgolion gwledig neu ysgolion ffydd. Gallwn fod wedi sôn am yr heriau penodol sy'n wynebu arweinwyr ysgolion. Gallwn fod wedi sôn ynglŷn â sut rydym yn sicrhau bod y gweithlu addysgu'n cynrychioli'r holl gymunedau y mae'n eu gwasanaethu. Gallwn fod wedi sôn am yr effaith y mae'r materion hyn yn ei chael ar ddysgwyr neu'r gweithlu addysg ehangach, neu ar gyflawni diwygiadau addysgol allweddol. Felly, rwy'n falch fod rhai o'r materion hyn wedi cael eu crybwyll gan fy nghyd-Aelodau.

Rwyf wedi clywed ymrwymiad clir ar draws y Senedd heddiw i fynd i'r afael eto â'r mater hwn. Rwy'n gobeithio y bydd yn flaenoriaeth ar gyfer y Senedd nesaf. Mae'r sector addysg ar groesffordd hollbwysig. Mae cyflawni'r uchelgeisiau a'r nodau a rennir gan bob un ohonom ar gyfer ysgolion Cymru yn dibynnu ar gael gweithlu sefydlog, wedi ei gefnogi'n dda ac sy'n cael ei werthfawrogi, gan sicrhau bod gennym y nifer cywir o athrawon yn yr ysgolion cywir gyda'r sgiliau cywir.

Soniodd Natasha am brinder athrawon yn y gwyddorau. Rydym wedi clywed hynny dro ar ôl tro, yn enwedig yn yr ysgolion cyfrwng Cymraeg. Roedd hynny'n bryder mawr i'r pwyllgor. Soniodd Cefin am y cydbwysedd rhwng bywyd a gwaith. Mae hwn yn fater roeddem yn bryderus iawn yn ei gylch: athrawon yn gweithio'n hwyr yn y nos, ar benwythnosau. Unwaith eto, roedd cydbwysedd rhwng bywyd a gwaith yn frwydr, ac mae athrawon yn gwneud hynny am eu bod yn ymroddedig ac wedi ymrwymo i'r disgyblion sydd yn eu hystafelloedd dosbarth ac y maent yn teimlo'n gyfrifol amdanynt.

Crybwyllodd Carolyn pa mor bwysig yw hi i blant gael model rôl pwysig—rwy'n falch fod Ysgrifennydd y Cabinet hefyd wedi cyffwrdd â hynny—yr unigolyn hollbwysig sydd ei angen ar ein pobl ifanc i'w hysbrydoli ac y maent am fod yn debyg iddynt. Rwy'n credu bod angen inni wneud mwy o hynny yn ein hysgolion, ac rwy'n credu bod hynny'n rhywbeth a ddaeth yn amlwg yn ein tystiolaeth.

Soniodd Rhys am lesiant ein staff. Roedd hyn yn bryder i'r pwyllgor ac mae'n rhywbeth y mae'n rhaid bod o ddifrif yn ei gylch—o dimau uwch-reolwyr i'r awdurdod lleol a Llywodraeth Cymru. Rwy'n falch iawn fod Ysgrifennydd y Cabinet wedi ymateb i hyn yn uniongyrchol gyda Rhys.

Ddirprwy Lywydd, hoffwn ddiolch i'r holl Aelodau am eu cyfraniadau heddiw. Unwaith eto, diolch i'r holl Aelodau, rhanddeiliaid ac aelodau'r cyhoedd sydd wedi cyfrannu at waith ein pwyllgor dros y pum mlynedd diwethaf. Hoffwn dalu teyrnged hefyd i'n tîm clercio anhygoel, sydd wedi bod o gymorth enfawr i mi dros y flwyddyn ddiwethaf, ac am y pum mlynedd diwethaf. Rwy'n credu mai fi yw'r unig aelod gwreiddiol o'r Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg. Weithiau, rwy'n credu bod yr Aelodau wedi teimlo'n eithaf rhwystredig am mai dim ond fi oedd wedi gweithio ar adroddiadau penodol, ac mae gorfod trosglwyddo'r holl wybodaeth honno wedi bod yn dipyn o her, onid yw, Cefin? Ond mae wedi bod yn fraint enfawr, ac mae gweithio gyda'r tîm clercio wedi bod yn wych. Unwaith eto, mae bod yn rhan o'r pwyllgor hwn a bod yn Gadeirydd yn fwy diweddar wedi bod yn un o uchafbwyntiau fy amser yn y Senedd. Hoffwn ddiolch i bawb eto am eu hamser a'u hamynedd. Diolch.

Y cwestiwn yw: a ddylid nodi adroddiad y pwyllgor? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? 

Da iawn, Buffy. 

Nid ydych chi'n gwrthwynebu, ydych chi? Rydych chi'n—[Chwerthin.]

Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.