Mae’r grŵp cyntaf o welliannau yn ymwneud â dyletswydd i ymgynghori. Gwelliant 3 yw'r prif welliant yn y grŵp hwn. Galwaf ar Peter Fox i gynnig y prif welliant ac i siarad am y gwelliant hwn a'r gwelliannau eraill yn y grŵp.

Cynigiwyd gwelliant 3 (Peter Fox).

Diolch, Dirprwy Lywydd. Diolch am y cyfle i gyfrannu at y Bil Cyllid Llywodraeth Leol (Cymru). Hoffwn ddiolch hefyd i'r tîm am yr holl waith a wnaethant ar y Bil hwn. Rwyf am siarad yn benodol am fy ngwelliannau. Mae'r diwygiadau hyn yn nodi dyletswydd ar Weinidogion Cymru i ymgynghori â phobl y maent yn credu sy'n briodol cyn rhoi neu dynnu'n ôl ryddhad a chyn gwneud rheoliadau. Bydd hyn yn sicrhau bod lleisiau cynghorau a sefydliadau eraill yn cael eu clywed. Hefyd, bydd ymgynghori yn cynyddu lefelau atebolrwydd a thryloywder yr ydym i gyd yn bwriadu eu cyflawni. Er ein bod yn deall, fel y nododd yr Ysgrifennydd Cabinet yng Nghyfnod 2, y bydd y rheoliadau hyn yn dilyn y broses ymgynghori arferol, credwn y bydd hyn yn helpu i fagu hyder yn ogystal â gwella tryloywder ac atebolrwydd. Am y rheswm hwn rwy'n annog yr Aelodau i gefnogi'r gwelliannau hyn.

Galwaf ar Ysgrifennydd y Cabinet.

Diolch. Cyn i mi siarad am y gwelliannau yn y grŵp hwn, hoffwn amlinellu i'r Aelodau bwysigrwydd y ddeddfwriaeth hon a phwrpas y Bil. Rydym yn dod â chysondeb, hyblygrwydd a chynnydd i sicrhau bod trethi lleol yn parhau i fod yn effeithiol ac yn weithredol am flynyddoedd i ddod. Rydym yn deddfu ar gyfer y dyfodol ac nid y gorffennol. Mae trethiant lleol yn rhan annatod o lywodraeth leol. Ar draws y Siambr, mae'r Aelodau'n hyrwyddo llywodraeth leol a'r gwahaniaeth y mae'n ei wneud i'n bywydau bob dydd. Daw ein cyfraniad at wasanaethau hanfodol yn rhannol o'r dreth gyngor ac ardrethi annomestig, gan ddarparu sylfaen i ddemocratiaeth leol.

Mae'r darpariaethau allweddol yn y Bil yn gwella tegwch y dreth gyngor ac ardrethi annomestig drwy sicrhau eu bod yn adlewyrchu amgylchiadau economaidd yn fwy rheolaidd. Mae'n mynd i'r afael ag osgoi ardrethi annomestig ac yn gwella gweinyddiaeth. Rydym hefyd wedi ceisio moderneiddio'r gyfraith a'i gwneud yn fwy ymatebol i anghenion polisi sy'n newid. Felly, mae'r Bil hwn yn sicrhau newid ystyrlon i'r dreth gyngor ac ardrethi annomestig, nid yn unig yn y tymor byr ond hefyd o ran paratoi'r ffordd ar gyfer diwygiadau pellach yn y dyfodol. Mae'n gyfle i wneud gwahaniaeth gwirioneddol i system drethu sy'n effeithio ar bron pob person a busnes yn y wlad.

Hoffwn gofnodi fy niolch i'r Aelodau hynny a staff y pwyllgorau sydd wedi bod yn rhan o'r gwaith o graffu ar y Bil. Rwy'n ddiolchgar am eu hystyriaeth ofalus o'r ddeddfwriaeth hon ac am y dull gweithredu adeiladol y maent wedi'i fabwysiadu. Mae fersiwn ddiwygiedig o'r memorandwm esboniadol wedi'i chyflwyno, gan adlewyrchu fy ymrwymiadau mewn ymateb i argymhellion y pwyllgor a gwelliannau Cyfnod 2.

Fe drof yn awr at y gwelliannau yn y grŵp hwn, a byddai angen ymgynghori â phob un ohonynt cyn y gallai Gweinidogion Cymru arfer y rhan fwyaf o'r pwerau deddfu yn y Bil mewn perthynas ag ardrethi annomestig a'r dreth gyngor. Fel y nodais yn ystod camau craffu cynharach, nid oes angen gofyniad statudol yn hyn o beth a gall fod yn anghymesur o dan rai amgylchiadau, megis lle gellir gwneud mân ddiwygiadau gweinyddol i reoliadau. Wrth ystyried a ddylid ymgynghori â rhanddeiliaid, rydym yn ystyried polisi Llywodraeth Cymru ar ymgynghori ac rydym yn gweithredu yn unol â dyletswyddau ymgynghori cyfraith gyffredin. Nid oes unrhyw un o'r ystod o bwerau presennol i Weinidogion Cymru wneud rheoliadau mewn perthynas ag ardrethi annomestig a'r dreth gyngor yn ddarostyngedig i ddyletswyddau ymgynghori statudol.

Er fy mod yn gwerthfawrogi'r egwyddor sy'n sail i'r holl welliannau hyn, mae'n bwysig bod yn glir ynghylch y perygl o ganlyniadau anfwriadol gwirioneddol a allent eu hachosi. Gallai ymgynghoriad statudol ym mhob amgylchiad roi talwyr trethi lleol yng Nghymru dan anfantais drwy oedi neu hyd yn oed atal darparu cymorth newydd. Byddai'r gwelliannau hyn yn ei gwneud yn anymarferol fwy neu lai i ddarparu cymorth newydd i dalwyr ardrethi mewn rhai amgylchiadau, gan gynnwys pan fydd datganiad hydref Llywodraeth y DU yn effeithio ar ddull Llywodraeth Cymru. Nid mater damcaniaethol mo hwn—mae'n codi'n flynyddol fel ystyriaeth graidd wrth bennu cyllideb ddrafft Llywodraeth Cymru.

Yn ystod camau craffu cynharach, rhoddais enghreifftiau o amgylchiadau diweddar lle na allem fod wedi gweithredu i ddarparu cefnogaeth yn yr amserlenni gofynnol pe bai gofyniad o'r fath wedi bod yn berthnasol i'n pwerau presennol. Er na fyddai effaith y diwygiadau hyn yn berthnasol i'r pwerau presennol hynny, mae'r enghreifftiau'n helpu i ddangos y rhwystr rhag ymyrraeth gadarnhaol y byddai'r gwelliannau hyn yn ei gyflwyno.

Rhoddaf yn nawr sylwadau ar y gwelliannau unigol yn y grŵp hwn, gan gyfeirio at yr enghreifftiau mwyaf perthnasol a ddarparwyd gennyf o'r blaen. Mae gwelliannau 3 i 5 yn ymwneud â phŵer i roi a thynnu rhyddhad ardrethi annomestig trwy reoliadau. Ni allem fod wedi cyflwyno rheoliadau mewn pryd i ddarparu rhyddhad trosiannol ar gyfer ailbrisio 2023 pe byddem wedi gorfod ymgynghori ar y cynigion yn gyntaf. Dyma ymyrraeth a gafodd gefnogaeth drawsbleidiol yn y Senedd ac fe'i croesawyd gan dalwyr ardrethi. Byddai darparu'r rhyddhad flwyddyn yn ddiweddarach wedi bod yn rhy hwyr a byddai miloedd o dalwyr ardrethi wedi bod dan anfantais. Nid wyf yn credu bod hwn yn ganlyniad y byddai'r Senedd wedi'i ddymuno ac na ddylai beri risg mewn perthynas ag ymyriadau y bydd yn dymuno eu cefnogi yn y dyfodol sy'n dibynnu ar y pwerau a ddarperir yn y Bil.

Mae gwelliant 8 yn ymwneud â phwerau i roi a thynnu eithriadau ardrethi annomestig trwy reoliadau. Yn yr un modd â rhyddhad, gallai'r gwelliant hwn roi talwyr ardrethi yng Nghymru dan anfantais trwy ohirio darparu eithriad newydd mewn amgylchiadau lle ystyrir mai dyma'r ffordd fwyaf priodol o leihau atebolrwydd ardrethi annomestig i sero.

Mae gwelliant 10 yn ymwneud â'r pŵer i osod lluosyddion gwahaniaethol trwy reoliadau. Yn ystod cyfnodau craffu cynharach, rhoddais esboniad manwl o ganlyniadau anfwriadol posibl dyletswydd o'r fath, ac ymrwymais i ymgynghori cyn cyflwyno unrhyw luosydd gwahaniaethol. Fodd bynnag, gallai dyletswydd barhaus i ymgynghori mewn perthynas â chynnal lluosyddion gwahaniaethol yn flynyddol roi talwyr ardrethi dan anfantais. Mae hyn oherwydd na ellid gweithredu unrhyw waith cynnal blynyddol o'r fath tan ar ôl datganiad Llywodraeth y DU yn yr hydref, sy'n llywio dull Llywodraeth Cymru o osod y lluosydd yn flynyddol. Pe bai angen ymgynghori mewn perthynas â chynnal lluosyddion gwahaniaethol yn flynyddol, ni fyddai digon o amser i baratoi rheoliadau a'u dwyn i rym cyn i awdurdodau lleol ymgymryd â'u bilio blynyddol.

Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, rydym wedi gwneud rheoliadau i gefnogi talwyr ardrethi trwy rewi neu gyfyngu ar dwf chwyddiant yn y lluosydd, yn gyffredinol gyda chefnogaeth drawsbleidiol yn y Senedd. Ni fyddai'r gwelliant hwn yn rhoi'r hyblygrwydd blynyddol cyfatebol i ni mewn perthynas â lefel gymharol unrhyw luosydd gwahaniaethol a allai fodoli yn y dyfodol. Felly, gallai ein hatal rhag ystyried opsiynau posibl y gallai'r Senedd eu cefnogi, megis rhewi neu gapio lluosydd gwahaniaethol. Mae hwn yn ddull y mae'r Ceidwadwyr Cymreig eu hunain wedi dadlau drosto, pan fyddwn yn gosod y lluosydd ar gyfer y flwyddyn bresennol. Nid yw'n bosibl ystyried dull o'r fath ar hyn o bryd, a byddai'r sefyllfa honno'n parhau pe bai gwelliant 10 yn cael ei fabwysiadu.

Mae gwelliannau 13, 16 a 17 yn ymwneud â phwerau i wneud rheoliadau ynghylch gostyngiadau'r dreth gyngor. Gallai'r gwelliannau hyn roi talwyr y dreth gyngor dan anfantais yng Nghymru drwy ohirio neu hyd yn oed atal darparu cymorth newydd, yn enwedig mewn sefyllfaoedd brys. Yn ystod camau craffu cynharach, rhoddais enghreifftiau o bryd y gallem ymateb yn gyflym i sicrhau na fyddai cartrefi lletyol sy'n cynnig llety i bobl Wcráin sy'n ceisio diogelwch rhag rhyfel ar eu colled o ran hawliau i ostyngiadau gan wynebu costau treth gyngor ychwanegol. Ni fyddai'r cymorth hwn wedi cael ei ddarparu'n hwylus pe bai gweithdrefnau o'r fath wedi eu defnyddio. Felly, i gloi, byddwn yn gofyn i'r Aelodau wrthsefyll gwelliannau 3, 4, 5, 8, 10, 13, 16 a 17.

Peter Fox i ymateb.

Diolch yn fawr, Ysgrifennydd Cabinet, am eich ymateb. Roeddwn i'n meddwl mai dyna fyddai'r achos. Credaf ei bod yn bwysig ailadrodd pwysigrwydd yr angen am gyfnod ymgynghori cadarn, a fydd yn cynyddu tryloywder ac yn gwella hyder. Dylai ymgynghori bob amser fod yn rhywbeth y dylid ymdrechu ato ac y dylid ei ymgorffori mewn prosesau. Dyna'r cyfan sydd gen i i'w ddweud, Dirprwy Lywydd.

Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn gwelliant 3? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Oes, mae yna wrthwynebiad. Symudwn i bleidlais. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 24, neb yn ymatal, 25 yn erbyn. Felly, mae'r gwelliant wedi ei wrthod.

Gwelliant 3: O blaid: 24, Yn erbyn: 25, Ymatal: 0

Gwrthodwyd y gwelliant

Peter, gwelliant 4.

Cynigiwyd gwelliant 4 (Peter Fox).

Cynnig.

Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn gwelliant 4? A oes unrhyw wrthwynebiad? [Gwrthwynebiad.] Oes. Symudwn i bleidlais. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 24, neb yn ymatal, 25 yn erbyn. Felly, mae gwelliant 5 wedi ei wrthod. Peter, gwelliant—. Sori, mae gwelliant 4 wedi ei wrthod.

Gwelliant 4: O blaid: 24, Yn erbyn: 25, Ymatal: 0

Gwrthodwyd y gwelliant

Gwelliant 5.

Cynigiwyd gwelliant 5 (Peter Fox).

Cynnig.

Agor y bleidlais.

O, mae'n ddrwg gennyf—na. [Torri ar draws.] Nawr, arhoswch eiliad. [Chwerthin.]

Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn gwelliant 5? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Symudwn i bleidlais. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 24, neb yn ymatal, 25 yn erbyn. Felly, mae gwelliant 5 wedi ei wrthod.

Gwelliant 5: O blaid: 24, Yn erbyn: 25, Ymatal: 0

Gwrthodwyd y gwelliant