1. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am fformiwla Barnett a sut y mae'n gymwys i Gymru? OQ61413

Diolch. Mae Llywodraeth Cymru wedi sicrhau diwygiadau pwysig i fformiwla Barnett yn ystod y blynyddoedd diwethaf i roi ei chyllid ar sail fwy cynaliadwy. Fodd bynnag, mae'r fformiwla yn parhau i fod yn ddiffygiol fel mecanwaith hirdymor ar gyfer dyrannu cyllid ar draws y Llywodraethau datganoledig yn y DU.

Diolch. Ychydig flynyddoedd yn ôl, treuliais sawl trafodaeth yn egluro wrth Richard Wyn Jones bod elfen o angen yn y fformiwla. A dydyn ni erioed wedi rhoi digon o glod i Carwyn Jones am negodi llawr Barnett. Ceir consensws bod angen ei newid, ond i beth? Ceir dau newid a fyddai'n gwneud Cymru'n llawer iawn gwaeth ei byd, sef cyfran o'r boblogaeth, neu ein henillion treth llai ein cyfran o wariant San Steffan. Rydym ni wedi cael datganoli tameidiog ac anghymesur, y mae angen mynd i'r afael ag ef. A wnaiff y Prif Weinidog, fel mater o frys, gysylltu â Phrif Weinidog y DU a gofyn am adolygiad annibynnol o gyllid Cymru drwy fformiwla Barnett, gan greu fformiwla newydd?

Diolch am y cwestiwn. Yn ogystal â Carwyn Jones, y Prif Weinidog, mae hefyd yn deg myfyrio, gan ei fod yn y Siambr, y bu gan y Gweinidog Cyllid ar y pryd ran i'w chwarae yn y trafodaethau uniongyrchol hynny i gyflwyno elfen seiliedig ar anghenion ychwanegol yn y fformiwla ariannu, a bod y gwaith a wnaeth Mark Drakeford yn golygu ein bod ni mewn sefyllfa lawer gwell nag ar ddechrau datganoli o ran y fformiwla. Ond rydym ni'n cydnabod nad yw'n ateb hirdymor. Dyna pam mae'r ymrwymiadau'r maniffesto i ddiweddaru'r fframwaith cyllidol i'w croesawu, ac mae mwy o waith i ni ei wneud. Tan y byddwn ni'n sicrhau gwell fformiwla hirdymor, yn unol â'r cynigion yn 'Diwygio ein Hundeb', mae cael tegwch ar Barnett wir yn bwysig. Rydym ni wedi arfer yn ystod y pedair neu bum mlynedd diwethaf â chael ymdrechion rheolaidd osgoi Barnett hefyd. Ac rwy'n credu, nawr bod mwy o ddatganoli sylweddol yn Lloegr hefyd, gyda meiri metro, y bydd yn ein helpu i wneud y ddadl bod cyllid ar gyfer cenhedloedd y DU, mewn gwirionedd, ac ar gyfer rhanbarthau Lloegr, wir yn bwysig. Ac fe wnaeth Prif Weinidog y DU addewid yn ei gynhadledd gyntaf i'r wasg am y ffaith bod angen i rym a chyfrifoldeb am wneud penderfyniadau ddod allan o San Steffan. Mae hynny'n newyddion da i ni, yn newyddion da i weddill y DU, ac, rwy'n credu, bydd yn ein rhoi ar drywydd i fformiwla ariannu hirdymor decach.

Prif Weinidog, rwyf i wedi gwneud fy safbwynt yn eglur iawn dros nifer o flynyddoedd o ran fformiwla Barnett. Rwy'n credu ei fod wedi dyddio a bod angen model ariannu tecach, sy'n seiliedig ar anghenion yma yng Nghymru. Nawr, fel y gwyddoch chi, mae sawl gwahanol fodel yn cael ei ddefnyddio ledled Ewrop, gan gynnwys modelau ffederaliaeth ariannol yn yr Almaen, mecanweithiau cydraddoli cyllidol yn Ffrainc, ac ati. Prif Weinidog, a allwch chi ddweud wrthym ni beth yw safbwynt Llywodraeth Cymru ar y modelau a ddefnyddir mewn gwledydd Ewropeaidd eraill, ac a allwch chi ddweud wrthym ni hefyd pa fath o fodel ariannu rydych chi'n ei gredu sy'n gweithio er budd pennaf Cymru a'r DU?

Wel, rydym ni wedi cyflwyno cynigion Llywodraeth Cymru yn 'Diwygio ein Hundeb', i chwilio am ddull seiliedig ar egwyddorion o ymdrin â fframweithiau cyllid a chyllidol y DU. Mae'n beth wirioneddol gadarnhaol. Ceir cydnabyddiaeth bod y fframwaith cyllidol presennol ar gyfer Cymru wedi dyddio. Ac mae hynny'n bwysig iawn mewn amrywiaeth eang o feysydd, o ran yr hyblygrwydd sydd gennym ni ynghylch rheoli ein harian. Gwelsom hyn yn ystod y pandemig, pan, mewn gwirionedd, oherwydd ein bod ni wedi bod yn fwy effeithlon o ran y ffordd yr oeddem ni wedi gwario arian a'i ddefnyddio, gawsom ein trin wedyn, mewn gwirionedd, fel adran arall o Lywodraeth y DU, lle, mewn gwirionedd, roedd ganddyn nhw danwariant enfawr yn yr hyn yr oedden nhw'n ei wneud. Roedd hynny'n golygu, o ran arian y dylai Cymru fod wedi gallu ei drosglwyddo mewn ffordd gwbl arferol, y gwnaed penderfyniad gan y Trysorlys i beidio â chaniatáu hynny. Bydd yr hyblygrwydd ehangach sydd ei angen arnom ni wrth ddiweddaru'r fframwaith cyllidol yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol wrth i ni symud tuag at y gyfres o gynigion a gyflwynwyd gennym ni yn 'Diwygio ein Hundeb'.

Mae cwestiwn 2 [OQ61405] wedi'i dynnu'n ôl. Cwestiwn 3, Vikki Howells.