Cynllun Arbed

1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog – Senedd Cymru am ar 11 Mehefin 2024.

Danfonwch hysbysiad imi am ddadleuon fel hyn

Photo of Luke Fletcher Luke Fletcher Plaid Cymru

8. Pa drafodaethau y mae'r Prif Weinidog wedi'u cael gyda Chyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr ynglŷn â chefnogaeth i breswylwyr y mae cynllun Arbed wedi effeithio'n andwyol arnynt? OQ61253

Photo of Vaughan Gething Vaughan Gething Llafur 2:26, 11 Mehefin 2024

(Cyfieithwyd)

Er nad wyf wedi cymryd rhan yn uniongyrchol yn y trafodaethau hyn, mae ein swyddogion mewn cysylltiad rheolaidd â Chyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr. Dyfarnodd Llywodraeth Cymru gronfa grant gwerth £2.65 miliwn i'r cyngor ar gyfer gwaith adfer ar y cartrefi yr effeithiwyd arnyn nhw. Mae contractwr sydd wedi'i achredu'n llawn wedi'i benodi ac mae gwaith wedi hen gychwyn i ymdrin â'r materion sy'n peri pryder gwirioneddol. 

Photo of Luke Fletcher Luke Fletcher Plaid Cymru 2:27, 11 Mehefin 2024

(Cyfieithwyd)

Diolch am yr ateb hwnnw, Prif Weinidog. Rwy'n deall bod Warmworks wedi cael ei gomisiynu i ymdrin â'r cynllun atgyweirio inswleiddio, ond mae trigolion yng Nghaerau yng nghwm Llynfi wedi bod yn cysylltu â mi gyda phryderon. Maen nhw wedi colli ffydd y bydd unrhyw beth yn cael ei ddatrys o ystyried faint o amser y mae hyn wedi bod yn rhygnu ymlaen. Maen nhw'n poeni nad oes unrhyw sôn am iawndal er bod angen i drigolion wario miloedd o bunnoedd ar atgyweiriadau i'w cartrefi. Mae hon, wrth gwrs, yn saga sydd wedi mynd ymlaen ers dros ddegawd. Mae un etholwr wedi dweud wrthyf fod ei merch yn 12 oed, felly am ei holl fywyd, bron, mae hi wedi byw mewn cartref sy'n llawn lleithder a dydy hi ddim wedi gwybod dim byd arall. Fydden i ddim yn derbyn yr amodau hyn, fyddech chi ddim yn derbyn yr amodau hyn, felly a gaf i ymrwymiad gennych chi heddiw y bydd y Llywodraeth yn rhoi pa gymorth bynnag sydd ei angen i hwyluso'r broses atgyweirio hon mewn partneriaeth â Chyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr i unioni hyn, ond hefyd i ystyried iawndal i drigolion a ymunodd â chynllun y Llywodraeth hon yn ddiffuant ond a gafodd cam yn y pen draw?

Photo of Vaughan Gething Vaughan Gething Llafur 2:28, 11 Mehefin 2024

(Cyfieithwyd)

Mae'n werth myfyrio ar hanes a realiti'r hyn y mae'r grŵp o bobl yr effeithiwyd arnyn nhw wedi mynd drwyddo. Arian ar gynllun Arbed 2 yn 2014-15 oedd hwn. Wrth gwrs, cafodd Arbed 1 ei gyflwyno yn Llywodraeth Cymru'n Un, felly roedd hyn yn adeiladu ar y gwaith a gafodd ei wneud, ac mae'r rhan fwyaf o gartrefi o dan y cynllun hwnnw wedi gweld budd gwirioneddol. Fodd bynnag, lle nad yw'r gwaith yn cael ei wneud yn briodol, mae'n cael effaith wirioneddol ar amodau yn y cartref.

Cafodd y deunydd inswleiddio a osodwyd ar waliau allanol yng Nghaerau ei ariannu gan raglen arbed ynni cymunedol Llywodraeth y DU. Y broblem wirioneddol ar y pryd oedd nad oedd unrhyw ofyniad i ddarparu gwarantau ar gyfer ansawdd y gwaith. Mae hynny wedi golygu nad yw'r bobl wedi cael datrysiad unigol i fynd yn ôl at y gosodwr; dyna pam mai'r cyngor, drwy ei adnoddau ei hun a chyda grant gan Lywodraeth Cymru, sy'n ymgymryd â'r gwaith adferol erbyn hyn. Cytunwyd ar hynny'n flaenorol gan Julie James, y Gweinidog Newid Hinsawdd ar y pryd, sy'n dal i fod yn gyfrifol am dai, ac mae'r gwaith yn cael ei wneud erbyn hyn.

Mae'n bwysig bod y gwaith yn cael ei wneud a'i wneud i safonau uchel, ac yna mae angen i ni weld a oes ateb yn y dyfodol i berchnogion cartrefi unigol. Yr her bob amser yw, os yw'r cyngor neu'r Llywodraeth yn darparu adnoddau ychwanegol i'r bobl yr effeithir arnyn nhw, mae'r rheini'n adnoddau na allant fynd i feysydd eraill. Ond rwy'n cydnabod ei fod yn anghyfiawnder gwirioneddol i'r bobl hynny, felly byddwn i eisiau cynnal sgwrs agored gyda phreswylwyr, y cyngor ac, yn wir, ein hadran dai ein hunain. Ond mae'n rhaid rhoi blaenoriaeth i sicrhau bod y gwaith yn cael ei wneud i safon briodol a bod pobl yn cael y budd yr oedden nhw'n meddwl y bydden nhw'n ei gael.