Y Bil Dioddefwyr a Charcharorion

Part of 3. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol – Senedd Cymru am 3:37 pm ar 23 Ebrill 2024.

Danfonwch hysbysiad imi am ddadleuon fel hyn

Photo of Mick Antoniw Mick Antoniw Llafur 3:37, 23 Ebrill 2024

(Cyfieithwyd)

A gaf i ddiolch i chi yn gyntaf am ddal ati i godi'r mater hwn a mater cyfraith Hillsborough? Fel gwyddoch chi, fe gwrddais i â rhai o ymgyrchwyr Hillsborough beth amser yn ôl, ac rwyf i wedi ymgysylltu â nhw hefyd. Mae'n sicr yn wir fod y—. Wel, i ddechrau, mae gan y Bil rai elfennau eraill ynddo sy'n faterion y byddem ni yn y Llywodraeth yn eu cefnogi nhw, rwy'n credu, o ran gwaed halogedig ac iawndal gwaed halogedig, ac mae'r mater hwnnw'n bodoli ers cryn amser. Felly, mae'r rhain yn bethau cadarnhaol sydd yn y Bil yn fy marn i.

Ond y pwynt yr ydych chi'n ei godi yn benodol yw: a yw'r Bil hwn yn mynd i'r afael mewn gwirionedd â'r materion a godwyd gan ymgyrchwyr Hillsborough? Y gwir amdani yw nad yw yn gwneud hynny. Yr hyn y mae'n ei wneud yw rhoi ymgais gwangalon iawn, rwy'n credu, ar greu eiriolwyr cyhoeddus, ac y mae pwrpas hynny'n annelwig iawn ar hyn o bryd. A hwnnw, wrth gwrs, yw'r maes yr oeddwn i'n cwrdd â Gweinidog Llywodraeth y DU yr wythnos diwethaf—roedd Ysgrifennydd Cabinet arall a minnau'n cwrdd—mewn gwirionedd dim ond i wthio'r pwynt eu bod nhw'n parchu'r eiriolwyr cyhoeddus mewn canllawiau, pan fyddai hynny'n ymwneud yn benodol â chyflawni swyddogaethau datganoledig, ac y dylai fod gofyniad i gydsynio. Dyna'r hyn y mae Sewel yn ei ddweud, a dyna'r hyn yr oeddem ni'n ei ddisgwyl a fyddai'n digwydd. Mae'r Bil yn amlwg yn y Cyfnod Adrodd yn Nhŷ'r Arglwyddi ar hyn o bryd, felly roedd hi'n siomedig tu hwnt, ar fyr rybudd, i ni fod yn clywed bod Llywodraeth y DU am gyflwyno gwelliant a oedd yn ei gwneud hi'n ofynnol iddi wneud dim ond ymgynghori. Ac am y rheswm hwnnw fe fydd y mater hwn yn dod ar 30 o fis Ebrill fel mater o gydsyniad deddfwriaethol.

Yr un maes, wrth gwrs, yr ydych chi wedi bod yn ei godi yn gyson yw mater dyletswydd gonestrwydd cyhoeddus, ac mae hi'n ymddangos i mi fod hwnnw'n gwbl sylfaenol. Nid oes sôn am hynny yn y Bil. Mae dyletswydd gonestrwydd yn rhwymedigaeth sylfaenol sydd ar weision cyhoeddus i ddweud y gwir. Nid oes dyletswydd gyfreithiol arnyn nhw i wneud hynny a dod ymlaen â hynny'n rhagweithiol. A dyna un o'r gofynion sylfaenol o ran cyfraith Hillsborough, fel y gelwir hi. Yr hyn yr wyf i'n falch iawn o'i ddweud yw, wrth gwrs, yw bod Syr Keir Starmer eisoes wedi nodi y bydd Llywodraeth Lafur sy'n dod i mewn yn cyflwyno cyfraith Hillsborough lawn, a fydd yn cyflwyno eiriolwyr cyhoeddus. Rwy'n sicr y bydd yn parchu'r setliad datganoli hefyd, ond fe fydd yn sefydlu'r ddyletswydd honno i fod yn onest hefyd, sy'n sylfaenol yn fy marn i.

Wrth gwrs, fe geir ffordd lawer haws o fwrw ymlaen, a honno fyddai, yn y bôn, agor drysau cymorth cyfreithiol i'r rhai sy'n mynd yn ddioddefwyr. Honno fyddai wedi bod y ffordd fwyaf syml ac uniongyrchol o wneud hyn mewn gwirionedd, ac mae hi'n ymddangos i mi ei fod yn gam yn rhy bell. Ond mae diffyg dyletswydd gonestrwydd yn rhywbeth sy'n berthnasol beth bynnag, hyd yn oed wrth agor drysau cymorth cyfreithiol, pe byddai hynny'n digwydd. Felly, nid yw hyn yn mynd yn agos at fod yr hyn yr oeddwn i'n credu yr oeddem ni'n ei ddisgwyl ac, mae arnaf i ofn, ymgais lipa iawn yw hon i ymateb i'r gofynion hynny a wnaethpwyd.