Heriau sy'n Wynebu'r Gwasanaeth Iechyd

1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog – Senedd Cymru am ar 23 Ebrill 2024.

Danfonwch hysbysiad imi am ddadleuon fel hyn

Photo of Peter Fox Peter Fox Ceidwadwyr

6. Pa asesiad y mae'r Prif Weinidog wedi'i wneud o heriau sy'n wynebu'r gwasanaeth iechyd yng Nghymru yn y dyfodol? OQ60988

Photo of Vaughan Gething Vaughan Gething Llafur 2:17, 23 Ebrill 2024

(Cyfieithwyd)

Diolch am y cwestiwn. Y llynedd, cyhoeddodd y prif gynghorydd gwyddonol ar iechyd adroddiad yn disgrifio'r heriau y mae ein GIG yng Nghymru yn debygol o'u hwynebu yn ystod y 10 mlynedd nesaf. Rydyn ni o'r farn mai 'Cymru Iachach', ein cynllun 10 mlynedd hirdymor ar gyfer iechyd a gofal, yw'r ymateb priodol o hyd i'r heriau hynny. Wrth gwrs, bydd yna faterion cyllid ac adnoddau o ran darparu'r gwasanaeth iechyd a'r gwasanaeth gofal y credwn y mae pobl Cymru yn ei haeddu.

Photo of Peter Fox Peter Fox Ceidwadwyr

(Cyfieithwyd)

Diolch am yr ateb hwnnw, Prif Weinidog. Fodd bynnag, rwy'n ofni bod dull presennol Llywodraeth Cymru o ymdrin â'r argyfwng yn ein GIG yn rhy gibddall o lawer. Ar ôl siarad â llawer o feddygfeydd, mae'n amlwg eu bod nhw'n wynebu pwysau cynyddol wrth i'w llwyth gwaith gynyddu, ond nid yw hyn yn cyd-fynd â'r adnoddau sydd eu hangen arnyn nhw. Yn wir, mae llawer yn gorfod rhoi'r gorau i ddarparu gwasanaethau nad ydyn nhw'n cael eu talu amdanyn nhw ond mae cleifion yn eu gwerthfawrogi'n fawr, ac mae hyn yn golygu bod cleifion yn cael eu rhoi ar restrau aros hir am driniaethau ar ôl iddyn nhw gael eu hasesu—eu hasesu'n gyflym yn flaenorol gan eu meddygon teulu. Os yw gwella'r gwasanaeth iechyd wir yn flaenoriaeth uchel ac mae atal salwch yn hanfodol i chi, a wnewch chi ymrwymo i adolygu contractau meddygon teulu i sicrhau eu bod yn gallu darparu'r lefelau gofal y mae ar ein dinasyddion gymaint o'u hangen?

Photo of Vaughan Gething Vaughan Gething Llafur 2:18, 23 Ebrill 2024

(Cyfieithwyd)

Mae cwpl o bwyntiau i sôn amdanyn nhw, ac mae'r cyntaf yn bwynt i'r Aelod, ac, rwy'n credu, i bob Aelod yn y Siambr—ac rydw i eisiau gwneud y pwynt oherwydd rydych chi'n cynrychioli rhan o fwrdd iechyd Aneurin Bevan yng Ngwent—am yr achosion presennol o'r frech goch. Rwy'n gobeithio ein bod ni'n cytuno bod brechu yn ymyrraeth hynod effeithiol, ond mae'n un lle'r ydyn ni wedi gweld gostyngiad mewn cyfraddau brechu; nid yw rhai o'n plant a'n hoedolion wedi cael eu brechu neu nid ydynt wedi cael digon o frechiadau. Ac, felly, mewn gwirionedd, er mai'r newyddion da yng Nghymru yw bod gennym ni gyfradd frechu well nag yn Lloegr, mae gwir angen i ni godi ein lefelau brechu yng Nghymru. Yn flaenorol, gwelsom achosion yng Nghaerdydd y llynedd, ac rwy'n gobeithio y gall pob Aelod ar draws y Senedd, ym mha beth bynnag yr ydyn ni'n ei ddweud am y gwasanaeth iechyd, ailadrodd yr angen i sicrhau bod pobl yn cael eu brechiadau ac i gefnogi pobl i fynd i'r gwasanaethau dal i fyny sydd ar gael. Oherwydd yn rhanbarth yr Aelod, mae yna bobl sydd â'r frech goch, sy'n salwch difrifol, nad oes angen iddyn nhw fod yn y sefyllfa honno.

O ran eich pwynt ehangach ar ddiwygio contractau meddygon teulu, wrth gwrs, mae practisau cyffredinol yn helpu i ymgymryd ag amrywiaeth o wasanaethau brechu. Rwy'n awyddus iawn i sicrhau ein bod ni'n manteisio ar y ffyrdd gwahanol y gallwn ni ddefnyddio'r gwasanaethau ar draws gofal sylfaenol. Felly, yn ogystal â diwygio contractau ar gyfer ein meddygon teulu, sy'n broses barhaus, mae Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol wedi cymryd mwy o gamau, fel yn wir, yr rwyf innau hefyd a Gweinidogion Iechyd blaenorol, y mae nifer ohonyn nhw ar gael yn yr ystafell hon. Felly, bydd y broses honno o ddiwygio contractau'n parhau. Ei diben yw sicrhau ein bod ni'n gwobrwyo ac yn cefnogi ein meddygon teulu a'r tîm gofal iechyd sylfaenol ehangach yn briodol i ddarparu gofal iechyd mewn cyd-destun sy'n newid yn barhaus. Mae pobl yn aml yn meddwl am adrannau damweiniau ac achosion brys fel drws ffrynt y gwasanaeth iechyd; mewn gwirionedd, practisau cyffredinol yw'r drws ffrynt mwyaf, lle mae'r mwyafrif helaeth o gysylltiadau yn digwydd. Dyna hefyd pam, yn ogystal â diwygio contractau ar gyfer meddygon teulu, rydyn ni wedi edrych yn gynyddol ac yn olynol ar ddiwygio contractau ar gyfer fferylliaeth, fferylliaeth gymunedol, ond hefyd ar gyfer gwasanaethau optometreg y stryd fawr hefyd—optegwyr, mewn hen arian, yn dibynnu ar eich oedran—yn ychwanegol at yr hyn yr oedden ni'n sôn amdano yn gynharach, sef diwygio contractau deintyddol hefyd. Mae yna broses ddiwygio enfawr, a bob blwyddyn rydyn ni'n gwneud mwy o gynnydd o ran defnyddio ein hadnoddau'n well, defnyddio amser gweithwyr iechyd a gofal proffesiynol yn well, ac mae honno'n llwybr y mae'n rhaid i ni barhau i'w droedio.

Photo of Jane Dodds Jane Dodds Democratiaid Rhyddfrydol 2:21, 23 Ebrill 2024

(Cyfieithwyd)

Prynhawn da, Prif Weinidog. Un o'r pethau allweddol sydd ei angen arnoch chi pan fyddwch chi'n asesu gwasanaeth iechyd yw data. Ac i fynd â ni yn ôl at y mater sy'n ymwneud â deintyddiaeth, mae'n wir nad oes gan Lywodraeth Cymru restr aros ganolog o hyd ar gyfer y bobl hynny sydd angen deintydd y GIG. Felly, i mi, mae hynny'n dweud nad ydych chi'n gwybod beth yw'r angen ledled Cymru. Mae gan rai byrddau iechyd restr aros—mae Powys yn un ohonyn nhw. Ym Mhowys, os ydych chi'n chwilio am ddeintydd y GIG, rydych chi'n ffonio llinell gymorth, maen nhw'n cymryd eich manylion ac, unwaith y bydd lle ar gael ar gyfer deintydd y GIG, maen nhw'n rhoi gwybod i chi. Nawr mae hynny'n system dda. Yn anffodus, nid dyna'r sefyllfa yn Nwyfor Meirionnydd. Ac mae'n syfrdanol bod yn rhaid i chi ddysgu mai'r sefyllfa yn Nwyfor Meirionnydd yw nad oes neb yn gallu cael mynediad at ddeintydd y GIG. Felly, siawns mai'r ffordd ymlaen yw i Lywodraeth Cymru symud ymlaen i gael rhestr aros ganolog sy'n sicrhau eich bod chi'n gwybod beth yw'r galw, eich bod chi'n gwybod beth yw'r angen ac felly eich bod chi'n gallu ymateb. Diolch yn fawr iawn. 

Photo of Vaughan Gething Vaughan Gething Llafur

(Cyfieithwyd)

Rwy'n credu bod llawer yn yr hyn y mae'r Aelod wedi'i ddweud sydd, nid yn unig yn synhwyrol, ond mewn gwirionedd yn nodi lle mae'r Llywodraeth hon eisiau ei gyrraedd hefyd. A gallaf ddweud wrthi fod Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol yn siarad â mi'n rheolaidd am yr angen i sicrhau bod gennym ni fwy o fuddsoddiad yn ein systemau digidol a data yn y GIG fel eu bod yn addas i'r diben, eu bod nhw'n gallu helpu'r ymarferwyr proffesiynol, ond hefyd yr unigolyn, i gymryd rhan yn ei driniaeth a'i ofal ei hun, ac i ddeall lle mae'r cyfleoedd hynny'n bodoli i wneud yn well.

Rydyn ni'n ystyried y system y gwnaethoch chi gyfeirio ati ym Mhowys, y broses o'i chyflwyno a'r gwersi sydd wedi'u dysgu, er mwyn defnyddio Powys fel enghraifft gyntaf ar gyfer cyflwyno system genedlaethol. Mae'n hwyrach nag y byddai unrhyw un ohonon ni wedi'i ddymuno, ond rydyn ni wedi ymrwymo i wneud hynny. Ac fel y dywedoch, mae'n bwysig iawn deall ble mae'r angen hwnnw sydd heb ei ddiwallu ac yna sut yr ydyn ni'n defnyddio adnoddau i ddiwallu anghenion y person sydd angen cymorth iechyd a gofal, a sicrhau bod ein staff a'n hadnoddau yn y lle cywir. Felly, rwy'n gobeithio, yn ystod y misoedd nesaf, y byddwch chi'n cael gweld mwy nid yn unig o ran sut olwg fydd ar y broses gyflwyno, ond yna'r gwersi sydd wedi'u dysgu o'r cam cychwynnol hwnnw. Yna, hoffwn i weld y broses gyflwyno honno'n cael ei chyflymu ledled y wlad, a gwn y byddai'r Aelod yn hoffi gweld hynny hefyd.