Polisi Iechyd o fewn y Gwasanaethau Tân ac Achub

1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog – Senedd Cymru am ar 23 Ebrill 2024.

Danfonwch hysbysiad imi am ddadleuon fel hyn

Photo of Luke Fletcher Luke Fletcher Plaid Cymru

3. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am gynnydd Llywodraeth Cymru mewn perthynas â pholisi iechyd o fewn y gwasanaethau tân ac achub? OQ60950

Photo of Vaughan Gething Vaughan Gething Llafur 2:00, 23 Ebrill 2024

(Cyfieithwyd)

Diolch. Mater i gyflogwyr yw iechyd a diogelwch yn y gweithle. Fodd bynnag, rydym ni wedi dod i gytundeb ag awdurdodau tân ac achub ac undebau ar leihau'r perygl o ganser y gallai diffoddwyr tân ei wynebu yn eu gwaith.

Photo of Luke Fletcher Luke Fletcher Plaid Cymru

Diolch am yr ateb, Prif Weinidog. 

Photo of Luke Fletcher Luke Fletcher Plaid Cymru

(Cyfieithwyd)

Comisiynwyd Prifysgol Canol Swydd Gaerhirfryn gan Undeb y Brigadau Tân i gynnal arolwg halogiad diffoddwyr tân y DU er mwyn darparu sylfaen dystiolaeth ar gyfer deall risgiau a ffynonellau cyffredin o amlygiad i halogyddion i ddiffoddwyr tân, ac roedd y canfyddiadau'n llwm. Mae achosion o ganser ymhlith diffoddwyr tân rhwng 35 a 39 oed hyd at 323 y cant yn uwch nag yn y boblogaeth gyffredinol yn yr un categori oedran. 323 y cant yn uwch.

Nawr, wrth gwrs, mae gwaith ar y gweill i amddiffyn diffoddwyr tân yn well rhag amlygiad, fel y gwelwn ni drwy ymgyrch DECON, ond ar hyn o bryd nid oes unrhyw fath o raglen monitro canser neu glefydau eraill ataliol ar waith ar gyfer diffoddwyr tân y DU. Nawr, mae astudiaeth o gyfraddau marwolaethau o glefydau galwedigaethol diffoddwyr tân yn yr Alban yn dod i'r casgliad bod angen monitro iechyd ataliol ar frys i ddiogelu iechyd diffoddwyr tân y DU. A yw'r Prif Weinidog yn cytuno, ac a wnaiff ef ymrwymo nawr i gyflwyno monitro iechyd penodol ar gyfer diffoddwyr tân Cymru?

Photo of Vaughan Gething Vaughan Gething Llafur 2:02, 23 Ebrill 2024

(Cyfieithwyd)

Ceir dau beth. Y cyntaf yw fy mod i'n deall y risgiau galwedigaethol i amrywiaeth o wahanol weithwyr, gan gynnwys diffoddwyr tân. Yn wir, yn ystod fy ngyrfa fel cyfreithiwr undebau llafur cyn dod i'r lle hwn, gweithiais ar achosion, ac achosion anafiadau personol yn ogystal ag achosion cyflogaeth yn wir, a oedd yn edrych yn uniongyrchol ar ganlyniadau i ddiffoddwyr tân ar ôl iddyn nhw fod mewn digwyddiadau i ddiogelu'r cyhoedd. Felly, rwy'n cydnabod bod hwn yn fater gwirioneddol iawn i'r grŵp hwn o weithwyr ac, o bosibl, i eraill.

Rwy'n falch ei fod wedi sôn am y gwaith ymchwil a gomisiynwyd gan Undeb y Brigadau Tân gan Brifysgol Canol Swydd Gaerhirfryn. A dweud y gwir, rydym ni wedi cymryd hwnnw drwy ein fforwm partneriaeth gymdeithasol ac nid ydym ni wedi ystyried eu hargymhellion yn unig, ond rydym ni'n chwilio am waith y gellir ei wneud i ddeall yr hyn y gallwn ni ei wneud i wella'r sefyllfa iechyd a diogelwch galwedigaethol i ddiffoddwyr tân.

O ran ei gais penodol am sgrinio canser ar gyfer diffoddwyr tân fel grŵp galwedigaethol, byddai angen i ni weld sylfaen dystiolaeth sy'n dod drwy'r cyngor yr ydym ni'n ei gael fel Llywodraeth ac ar gyfer ein gwasanaeth drwy Bwyllgor Sgrinio Cenedlaethol y DU. Byddwn yn parhau i fonitro nid yn unig y sylfaen dystiolaeth, ond argymhellion gan y pwyllgor allweddol hwnnw ynghylch sut rydym ni'n gwneud y defnydd gorau o'n hadnoddau. Os byddwn ni'n eu neilltuo i faes penodol, yna efallai y bydd her ynghylch a ellid defnyddio'r adnoddau sgrinio hynny i gael mwy o effaith mewn gwahanol rannau o'r boblogaeth. Felly, bydd y dystiolaeth honno yn ein tywys o ran y defnydd gorau o adnoddau i sicrhau'r canlyniadau gorau, ond, boed yn ddiffoddwyr tân neu'n eraill, mae canllawiau eglur ar gael, os yw pobl yn poeni am symptomau neu amlygiad galwedigaethol, ynghylch ble y gallan nhw fynd i gael cymorth a chyngor ym myd gwaith a'r tu allan iddo.

Photo of Joel James Joel James Ceidwadwyr 2:03, 23 Ebrill 2024

(Cyfieithwyd)

Prif Weinidog, mae gwaith ymchwil diweddar wedi dangos bod cydberthynas uniongyrchol rhwng amlygiad diffoddwyr tân i elifion tân ac iechyd meddwl gwael. Yn benodol, dangoswyd bod aflonyddwyr endocrin, fel biffenylau polyclorinedig, sy'n arafwyr fflamau cyfnod nwy a ddefnyddir mewn padin dodrefn a charpedi ac mewn casinau plastig caled, nid yn unig yn arwain at anghydbwysedd hormonau a chamweithrediad niwroendocrin, ond y gallan nhw hefyd arwain at gyflyrau fel iselder a gorbryder. Mae astudiaethau wedi dangos, er enghraifft, bod menywod beichiog yn wynebu risg uwch o iselder a gorbryder, ac mae amlygiad i'r cemegau hyn, yn enwedig yn ystod tri mis cyntaf beichiogrwydd, yn cael sgil-effaith bosibl ar blant, sydd, o ganlyniad i iselder mamol, yn fwy tebygol o ddioddef seicopatholeg gyffredinol, o arddangos mwy o broblemau mewnoli ac allanoli, ac yn dioddef o weithrediad gwybyddol gwaeth yn ogystal ag arddangos twf corfforol is-optimaidd. Gyda hyn mewn golwg, Prif Weinidog, pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i sicrhau bod gwasanaethau tân ac achub yng Nghymru yn hysbysu eu staff am y risgiau i iechyd meddwl o gael eu hamlygu i'r cemegau hyn, a pha gamau ydych chi'n eu cymryd i orfodi codau ymarfer llym sy'n lleihau'r tebygolrwydd o amlygiad cronig? Diolch.

Photo of Vaughan Gething Vaughan Gething Llafur 2:04, 23 Ebrill 2024

(Cyfieithwyd)

Diolch. Ceir nifer o wahanol bwyntiau. Mae'n werth myfyrio, o'r cwestiwn cychwynnol, ar y gwaith ymchwil a wnaed gan Brifysgol Canol Swydd Gaerhirfryn a'r hyn y mae'n ei olygu. Roedd rhan o hyn yn ymwneud â sut i amddiffyn diffoddwyr tân rhag amlygiad i halogyddion a allai fod yn gysylltiedig â chanser. Ceir effeithiau ehangach posibl hefyd, ac ni ddylai unrhyw un o'r rhain ein synnu. Os ydych chi'n mynd i ddigwyddiad tân, ni ellir rhagweld natur y cemegau a'r newid sy'n digwydd yn gywir bob amser. Fodd bynnag, ceir sylfaen dystiolaeth ynghylch y cysylltiadau i amlygiad a hefyd yr hyn y mae hynny'n ei olygu wedyn ar gyfer y cyfarpar anadlu a ddarperir i ddiffoddwyr tân o dan yr amgylchiadau hynny. Mae hynny'n sail i'r gwaith sydd wedi cael ei wneud, ac rydym ni wedi dod i gytundeb ar fwrw ymlaen â nifer o'r argymhellion, ac mae awdurdodau tân ac achub yn edrych ar hynny. Nawr, yn amlwg, Julie James yw'r Ysgrifennydd Cabinet sy'n gyfrifol am y gwasanaeth tân bellach, felly byddwn yn dychwelyd at hynny, nid yn unig trwy bartneriaeth gymdeithasol, ond yn y diweddariadau yr ydym ni'n eu cael ar ba un a yw awdurdodau tân ac achub yn bwrw ymlaen â hynny yn seiliedig ar yr argymhellion a wnaed yn adroddiad Undeb y Brigadau Tân. Felly, rydym ni wedi cytuno ar raglen ar gyfer gwaith; mae bellach yn ymwneud â sicrhau bod honno'n cael ei chyflawni, ac yna p'un a fyddwn ni'n gweld gwelliant yn yr effeithiau iechyd corfforol a meddyliol ar gyfer ein diffoddwyr tân.