3. Pa effaith y mae Ysgrifennydd y Cabinet yn disgwyl y bydd y Bil Cyllid Llywodraeth Leol (Cymru) yn ei chael ar y rhai sy'n talu'r dreth gyngor? OQ60929

Mae’r Bil yn ceisio gwella cynllun cyffredinol system y dreth gyngor i gynnwys ailbrisiadau rheolaidd, ac i sicrhau bod y fframwaith cyfreithiol ar gyfer disgowntiau a gostyngiadau yn parhau i fod yn addas i'r diben. Mae asesiad effaith manwl wedi’i gyhoeddi ochr yn ochr â’r Bil.

Cydnabyddir bod yr adolygiad hirddisgwyliedig hwn o'r dreth gyngor yn angenrheidiol, ac mae llawer o bobl sydd wedi ysgrifennu ataf wedi cydnabod hynny, ond mae rhai etholwyr wedi ysgrifennu i fynegi pryderon hefyd. Un pryder a godwyd gyda mi yw’r effaith anfwriadol y gallai’r diwygiadau hyn ei chael ar y rheini sy’n byw mewn eiddo sydd wedi cynyddu’n sylweddol yn ei werth oherwydd chwyddiant prisiau tai ond mae’r bobl sy’n byw ynddynt ar incwm sefydlog fel pensiynau—mewn geiriau eraill, y rheini sy'n gyfoethog o ran asedau ond yn dlawd o ran arian parod, ac a allai fod yn byw mewn tlodi tanwydd hyd yn oed oherwydd y cynnydd mewn prisiau ynni dros y ddwy flynedd ddiwethaf. Yn benodol, mae’r materion hynny wedi’u codi. Mae etholwr hefyd wedi gwneud awgrym y gallai diwygio’r dreth gyngor gynnwys terfyn uchaf ar y ganran o incwm aelwydydd a delir yn y dreth gyngor, ni waeth pa fand y gallai’r cartref hwnnw fod ynddo. Hoffai’r etholwr sydd wedi ysgrifennu ataf wybod a ydych yn ystyried hynny fel rhan o’ch ystyriaeth o'r ymatebion i’r ymgynghoriad, a hefyd mewn unrhyw ymgais a wnewch yn y dyfodol i wneud y dreth gyngor yn decach.

Rwy’n ddiolchgar am y cwestiwn a hefyd am y diddordeb y mae Aelodau’r Senedd ac aelodau’r cyhoedd yn ei ddangos ym mater diwygio’r dreth gyngor. Mae'n effeithio ar bob cartref ledled Cymru, felly mae'n iawn fod pob cartref yn dangos diddordeb ac yn rhannu eu barn gyda ni. Credaf mai un peth pwysig i'w bwysleisio yw nad yw'r ffaith bod eiddo wedi cynyddu mewn gwerth dros yr 20 mlynedd diwethaf ynddo'i hun yn golygu y byddai eu biliau o reidrwydd yn cynyddu. Yr hyn sy’n bwysig yw ble mae eich eiddo mewn perthynas â phob eiddo domestig arall yng Nghymru ac a yw hynny wedi newid ai peidio. Felly, mae'n bwysig cydnabod hynny, yn ogystal â'r ffaith nad codi mwy o arian yn gyffredinol yw nod yr ymarfer; y nod yw codi'r un faint o arian, ond gwneud hynny mewn ffordd decach. Felly, mae'n bwysig cydnabod hynny.

Mae hi bob amser yn dda pan fydd pobl yn cyflwyno gwahanol syniadau ynglŷn â sut y gallem edrych ar bethau. Yn sicr, mae’r ffordd bosibl ymlaen a ddisgrifiwyd yn fy atgoffa o’r gwaith a wnaethom pan fuom yn edrych ar dreth incwm leol, i weld a yw hynny’n rhywbeth a allai ddisodli’r dreth gyngor wrth symud ymlaen. Yn y diwedd, fe wnaethom ddiystyru’r syniad penodol hwnnw, gan nad oes gan awdurdodau lleol fynediad, fel mater o drefn, at wybodaeth ynglŷn ag incwm pob cartref. Gallai fod yn arbennig o anodd cael mynediad at y wybodaeth honno. Mae incwm aelwydydd pobl yn newid drwy’r amser, ac un o fanteision y dreth gyngor, fel y mae ar hyn o bryd, yw ei bod yn dreth gymharol syml mewn sawl ffordd. Ond dim ond hanner eich treth gyngor yw eiddo; yr hanner arall, wrth gwrs, yw deiliaid yr eiddo.

Mae llawer o fesurau lliniaru eisoes wedi’u hymgorffori yn system y dreth gyngor i ystyried gallu pobl i dalu, megis cynllun gostyngiadau’r dreth gyngor, sy’n cefnogi mwy na 220,000 o aelwydydd ledled Cymru, a’r gostyngiad person sengl, sy'n cefnogi oddeutu 500,000 o aelwydydd yng Nghymru. Gyda’i gilydd, mae’r mathau hyn o fesurau yn golygu nad yw bron i hanner aelwydydd Cymru yn talu uchafswm y bil treth gyngor. Felly, mae'n bwysig iawn, wrth inni symud ymlaen, fod y mesurau lliniaru hynny hefyd yn cael eu hystyried ochr yn ochr â'r gwaith a wnawn ar ddiwygio'r dreth gyngor, mewn perthynas â'r eiddo, i sicrhau ein bod yn darparu cymorth i'r bobl sydd fwyaf o'i angen.

Weinidog, rydym ni fel Ceidwadwyr Cymreig yn cefnogi egwyddorion cyffredinol y Bil hwn. Fodd bynnag, bydd y cynigion presennol yn arwain at gynnal ailbrisiadau o ardrethi annomestig yn amlach nag ailbrisiadau'r dreth gyngor, gan roi pwysau ychwanegol, felly, ar fusnesau. Mae Llywodraeth Cymru wedi nodi'n glir fod eu hymchwil yn dangos bod system bresennol y dreth gyngor wedi dyddio, felly pam eich bod yn oedi cyn ei diwygio? Mae’n amlwg fod angen diwygio’r system bresennol, a gorfodi cynghorau i gynnal refferendwm lleol, efallai, pan fyddant yn cynyddu’r dreth gyngor y tu hwnt i gap o 5 y cant, yn debyg i’r hyn sydd wedi digwydd yn Lloegr ers 2012-13 wrth gwrs. Felly, Weinidog, a yw hyn yn rhywbeth y byddwch yn ei ystyried?

Diolch am eich cwestiwn. Mewn perthynas ag ardrethi annomestig a’r dreth gyngor, y bwriad yw ailbrisio ardrethi annomestig bob tair blynedd, ac yna bob pum mlynedd ar gyfer y dreth gyngor. Nid oes unrhyw reswm dilys pam y dylent fod ar yr un cylch, gan eu bod yn drethi gwahanol yn yr ystyr honno. Credaf fod y cylch tair blynedd yn ymateb i’r hyn roedd busnesau’n ei ddweud wrthym yr hoffent ei weld. Roeddent yn awyddus i gael ailbrisiadau aml er mwyn adlewyrchu’r economi leol a gwerth yr eiddo'n well, ond i gael rhywfaint o sefydlogrwydd hefyd. Mae’r cylch tair blynedd wedi’i groesawu gan gynrychiolwyr y gymuned fusnes ar gyfer yr ardrethi annomestig.

Nid ein bwriad yw cyflwyno refferenda lleol ar gyfer y dreth gyngor. Rydym yn credu y dylai lefel y dreth gyngor gael ei phennu gan gynghorau lleol. Mae'n rhan fawr iawn o ddemocratiaeth leol yn y ffordd y gall pobl fynegi eu barn i'r cyngor. Ond wedi dweud hynny, dim ond rhan o’r cyllid y mae Llywodraeth leol yn ei gael yw’r dreth gyngor. Byddem am fod mewn sefyllfa i roi’r setliad gorau posibl i lywodraeth leol bob amser, ac mae arnaf ofn fod hynny’n galw am gyllid pellach ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus gan Lywodraeth y DU.