Y Setliad Datganoli

2. Cwestiynau i’r Cwnsler Cyffredinol a Gweinidog y Cyfansoddiad – Senedd Cymru am ar 13 Medi 2023.

Danfonwch hysbysiad imi am ddadleuon fel hyn

Photo of Alun Davies Alun Davies Llafur

8. Pa asesiad y mae'r Cwnsler Cyffredinol wedi'i wneud o effaith bosibl newid Llywodraeth y DU ar y setliad datganoli? OQ59891

Photo of Mick Antoniw Mick Antoniw Llafur 3:11, 13 Medi 2023

(Cyfieithwyd)

Wel, rwy'n gobeithio y byddai unrhyw Lywodraeth newydd yn y DU yn dilyn llwybr gwahanol ac y byddent yn cefnogi'r setliad datganoli a'r cydweithio rhynglywodraethol, yn hytrach na thanseilio'r cyfansoddiad ac undeb y Deyrnas Unedig. 

Photo of Alun Davies Alun Davies Llafur

(Cyfieithwyd)

Rwy'n ddiolchgar i'r Cwnsler Cyffredinol am yr ymateb hwnnw. Mae wedi dod yn amlwg yn ystod y misoedd diwethaf, dros yr haf, fod yna ragdybiaeth glir ym mhob cwr o'r Deyrnas Unedig ein bod yn anelu at newid yn Llywodraeth y DU yn yr etholiad cyffredinol nesaf. Rwy'n credu ei bod yn amlwg i bawb nad oes unrhyw ffordd y bydd y Llywodraeth Geidwadol yn cael ei hailethol. Nawr, er y bydd hyn yn cael ei groesawu yn y rhan fwyaf o'r Siambr hon yn sicr, mae hefyd yn gyfle inni baratoi ac adnewyddu ein polisi cyfansoddiadol ar gyfer Llywodraeth newydd y Deyrnas Unedig ac i Lywodraeth Cymru wneud datganiad clir iawn o beth fydd ei blaenoriaethau i Lywodraeth newydd y Deyrnas Unedig. Ac rwy'n credu y bydd angen datganiad clir iawn o bolisi cyfansoddiadol ar unrhyw Lywodraeth Lafur newydd yn y Deyrnas Unedig fel y gallwn eu cefnogi ar y cyd a sicrhau bod y lle hwn, fel y dywedwch, yn cael y parch y mae'n ei haeddu ar sail ei fandad.

Photo of Mick Antoniw Mick Antoniw Llafur 3:12, 13 Medi 2023

(Cyfieithwyd)

Diolch am y sylw hwnnw. Rydych chi'n gwneud pwyntiau da, ac fe wnaethoch chi gyfeirio'n benodol, rwy'n credu, at yr adroddiad a gomisiynwyd gan Syr Keir Starmer. Ei adroddiad ef ydoedd, adroddiad Gordon Brown; roedd yn adroddiad yr oedd am ei gael. Mae'n un sydd wedi'i dderbyn ac mae ganddo effaith sylweddol. Mae gennym hefyd ein comisiwn annibynnol ein hunain a fydd yn adrodd ar ddiwedd y flwyddyn hon, ac a fydd hefyd yn sicr o ymdrin â nifer o'r pwyntiau penodol hynny. 

Yr hyn sy'n amlwg iawn yw bod yna wahanol ganfyddiadau ynglŷn â sut mae cysylltiadau rhynglywodraethol yn gweithio. Yn fy marn i, nid oes amheuaeth mai un o ganlyniadau pasio'r Bil Ynni yn y ffordd y cafodd ei basio, heb gydsyniad deddfwriaethol gan Gymru, yw ei fod unwaith eto yn y bôn yn tramgwyddo yn erbyn Sewel, a hynny'n sylweddol. Ond mae'n tramgwyddo ymhellach am ei fod yn mynd y tu hwnt i ddadlau bod y newidiadau'n ganlyniad i adael yr UE neu faterion cyfansoddiadol, mae'n enghraifft lle mae Llywodraeth y DU wedi dweud yn syml, 'Wel, nid ydym yn cytuno. Rydym yn mynd i'w wneud beth bynnag.'

Ac rydym yn sôn am Sewel, ond dylem hefyd fod yn siarad am y ffaith bod confensiwn Sewel yn statudol. Mae yno mewn deddfwriaeth, ac mae yna ganlyniadau sylweddol, rwy'n credu, i dramgwyddo'n barhaus yn erbyn y berthynas gyfansoddiadol. Nid oes sôn am hyn mewn gwirionedd yn adroddiad Llywodraeth y DU ar gysylltiadau rhynglywodraethol. Mae eu hadroddiad blynyddol ychydig fel llyfryn yn eich gwahodd i ymuno â lolfa breifat British Airways. Mewn gwirionedd, mae'n dweud ar y diwedd, ar fecanweithiau cydsyniad deddfwriaethol,

'ceir cyfanswm o 18 o gynigion cydsyniad deddfwriaethol...ar gyfer 13 darn o ddeddfwriaeth, wedi eu pasio gan y deddfwrfeydd datganoledig ar gyngor y gweinyddiaethau datganoledig.'

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi ei hadroddiad cysylltiadau rhyngsefydliadol ei hun ar y cytundeb rhwng Llywodraeth Cymru ac ar y cysylltiadau rhynglywodraethol. Fe ddarllenaf un rhan ohono, ac rwy'n credu, ei fod yn ei grynhoi:

'Mae meysydd lle mae cydweithio a deialog adeiladol wedi bod yn bosibl gyda Llywodraeth y DU, er enghraifft mewn perthynas ag agweddau ar ymateb i bandemig Covid-19, ac mewn perthynas ag Wcráin.'

'Fodd bynnag, mae ymdrechion Llywodraeth y DU i danseilio’r setliad datganoli a’i diffyg parch parhaus at Lywodraeth Cymru a’r Senedd yn ystod llawer o’r cyfnod hwn wedi amharu ar waith rhynglywodraethol ac wedi niweidio undeb y Deyrnas Unedig.'

Yr hyn y byddwn yn ei obeithio gyda Llywodraeth newydd yw y bydd cyfle i adnewyddu'r confensiwn cyfansoddiadol a rhoi sylfaen ddiogel iddo er mwyn rhoi rhywfaint o statws iddo yn gyfreithiol fel na ellir ei ddiystyru yn fympwyol, sef yr hyn sy'n digwydd ar hyn o bryd, ac y bydd datblygiadau pellach hefyd o ran y berthynas gyfansoddiadol ehangach rhyngom. Mae'n un y mae'n rhaid ei pharchu a'i hystyried yn bwysig i ddyfodol y DU. Ar hyn o bryd, rwy'n credu bod y ffaith nad yw'n cael ei pharchu'n llawn yn rhywbeth sydd, yn hirdymor, yn erydu'r undod sy'n bodoli rhwng pedair cenedl y DU.