9. Dadl ar Adroddiad y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad — Fframweithiau Cyffredin

– Senedd Cymru am 5:10 pm ar 12 Gorffennaf 2023.

Danfonwch hysbysiad imi am ddadleuon fel hyn

Photo of Elin Jones Elin Jones Plaid Cymru 5:10, 12 Gorffennaf 2023

Fe awn ni ymlaen, felly, i eitem 9, sef y ddadl ar adroddiad y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad a'r fframweithiau cyffredin, a dwi'n galw ar y Cadeirydd i wneud y cynnig—Huw Irranca-Davies.

Cynnig NDM8328 Huw Irranca-Davies

Cynnig bod y Senedd:

Yn nodi adroddiad y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a’r Cyfansoddiad, sef 'Fframweithiau Cyffredin', a osodwyd yn y Swyddfa Gyflwyno ar 12 Mai 2023.

Cynigiwyd y cynnig.

Photo of Huw Irranca-Davies Huw Irranca-Davies Llafur 5:11, 12 Gorffennaf 2023

(Cyfieithwyd)

Diolch, Lywydd. Fel y gŵyr yr Aelodau, mae Llywodraethau’r DU wedi cytuno i sefydlu fframweithiau cyffredin i reoli ymwahanu a meysydd polisi datganoledig a oedd yn arfer cael eu llywodraethu gan yr UE. Mae’r DU a’r Llywodraethau datganoledig o’r farn eu bod yn angenrheidiol er mwyn rheoli ymwahanu o ran polisi rhwng y gwledydd gan fod y DU wedi gadael yr UE bellach, ac i fynd i’r afael â materion eraill, megis gweithrediad effeithiol marchnad fewnol y DU, er mwyn sicrhau cydymffurfiaeth â rhwymedigaethau rhyngwladol, ac i alluogi'r DU i negodi cytundebau masnach rhyngwladol newydd.

Mae fframweithiau cyffredin dros dro wedi bod ar waith ers i’r DU adael yr UE yn 2020, ond nid yw’r fframweithiau terfynol wedi’u cytuno eto. Oherwydd y rôl bwysig sydd gan fframweithiau cyffredin yn y gwaith o lywodraethu’r DU ar ôl Brexit, cytunodd Llywodraethau’r DU y dylid caniatáu i bob un o’r pedair deddfwrfa yn y DU graffu arnynt a gwneud argymhellion ar eu cynnwys i’w Llywodraethau priodol. Felly, ni fydd fersiynau terfynol cytundebau yn cael eu cytuno hyd nes y bydd Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon wedi'i sefydlu a'r gwaith craffu wedi'i gwblhau gan Gynulliad Gogledd Iwerddon.

Mae pwyllgorau polisi’r Senedd wedi bod yn craffu ar fframweithiau dros dro unigol, ac mae fy mhwyllgor wedi bod yn parhau i oruchwylio’r rhaglen fframweithiau cyffredin gyffredinol fel y mae’n gymwys yng Nghymru. Felly, ar y sail honno y cyhoeddwyd ein hadroddiad ar fframweithiau cyffredin ym mis Mai eleni, gan wneud argymhellion i Lywodraeth Cymru mewn perthynas â materion trawsbynciol sydd wedi codi hyd yn hyn. Gyda’i gilydd, mae pwyllgorau’r Senedd wedi gwneud bron i 100 o argymhellion ar eu cynnwys.

Fe wnaethom 21 o argymhellion, ac rwy'n croesawu llythyr y Cwnsler Cyffredinol yn ymateb i’n hadroddiad, a diolch i Aelodau’r pwyllgor a’n tîm am eu diwydrwydd yn cyflwyno’r argymhellion hynny. Rwy’n cydnabod nad yw’r Cwnsler Cyffredinol yn gallu ymateb yn ffurfiol eto i’n hargymhellion hyd nes y bydd y gwaith craffu wedi’i gwblhau gan bob un o bedair deddfwrfa’r DU. Serch hynny, edrychaf ymlaen at glywed unrhyw sylwadau y gall y Cwnsler Cyffredinol eu gwneud heddiw yn rhan o’r ddadl hon.

Mae ein hadroddiad wedi edrych ar ystod o faterion: y goblygiadau ar gyfer llunio polisïau datganoledig, ymgysylltu â rhanddeiliaid, y berthynas â Deddf Marchnad Fewnol y Deyrnas Unedig 2020, a rhwymedigaethau rhyngwladol, i enwi ond ychydig. Yn amlwg, nid oes gennyf amser heddiw i ystyried pob thema'n fanwl, ond mae rhai yr hoffwn dynnu sylw atynt. Gadewch imi droi yn gyntaf at y mater hwn. Mae Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, Pwyllgor Newid Hinsawdd, yr Amgylchedd a Seilwaith, y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus, a’r Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol oll wedi codi pryderon ynghylch y potensial i fframweithiau cyffredin gyfyngu ar rôl ymarferol Llywodraeth Cymru a'r Senedd ym maes deddfu a llunio polisïau i Gymru. Wrth adlewyrchu’r pryderon hyn, rydym wedi argymell y dylai Llywodraeth Cymru egluro sut y bydd yn sicrhau na fydd y fframweithiau cyffredin hyn yn cyfyngu ar rôl Llywodraeth Cymru, y Senedd, na rhanddeiliaid, yn wir, yng Nghymru wrth ddeddfu a llunio polisïau i Gymru, ac rydym yn ailadrodd yr argymhellion a wnaed gan nifer o bwyllgorau’r Senedd.

Mae hwn yn bwynt arbennig o bwysig o safbwynt cyfansoddiadol, yn enwedig o ystyried sylwadau’r Cwnsler Cyffredinol ei hun fod gan fframweithiau cyffredin botensial i fod yn fecanweithiau llywodraethu parhaol, hyblyg a mwyfwy arwyddocaol ar gyfer y meysydd polisi a gydgysylltwyd ac a lywodraethwyd yn flaenorol ar lefel yr UE. Felly, rydym yn mawr obeithio y bydd yr hyblygrwydd y mae’r Cwnsler Cyffredinol yn sôn amdano yn ei lythyr yn galluogi ymwahanu er mwyn adlewyrchu anghenion penodol gwahanol rannau o’r DU. Dyna pam yr argymhellwyd gennym hefyd y dylai Llywodraeth Cymru geisio cytundeb rhynglywodraethol fel bod pob fframwaith cyffredin yn nodi'n glir ym mha feysydd na fydd ymwahanu yn dderbyniol.

Yn gysylltiedig â thema rôl ymarferol Llywodraeth Cymru a’r Senedd ym maes deddfu a llunio polisïau i Gymru mae’r rôl a chwaraeir gan Ddeddf marchnad fewnol y DU, ac rwyf am droi at hynny nawr. A bydd llawer o Aelodau’n cofio iddi gael ei chyflwyno ar ôl i broses y fframweithiau cyffredin gael ei sefydlu. Drwy eu gwaith craffu, mae pwyllgorau’r Senedd wedi codi materion ynghylch y rhyngweithio rhwng Deddf marchnad fewnol y DU a’r fframweithiau cyffredin. Mae’r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus, y Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol, a Phwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig wedi argymell y dylid diweddaru’r fframweithiau i gydnabod unrhyw ryngweithio â Deddf marchnad fewnol y DU. Mae'r Pwyllgor Newid Hinsawdd, yr Amgylchedd a Seilwaith wedi argymell y dylid cynnwys asesiad o effaith Deddf y farchnad fewnol ar ddeddfwriaeth Gymreig yn y meysydd fframwaith mewn adroddiadau blynyddol ar fframweithiau.

Mae Deddf marchnad fewnol y DU yn caniatáu i feysydd a lywodraethir gan fframweithiau cyffredin gael eu heithrio ohoni. Rydym wedi gweld sut y rhoddwyd hyn ar waith mewn perthynas â deunydd plastig untro a chynllun dychwelyd ernes Llywodraeth yr Alban. Mae'r Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol a Phwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig ill dau wedi nodi y dylid diweddaru'r fframweithiau i gyfeirio at y broses i Lywodraethau ofyn am, ac ystyried eithriadau o dan Ddeddf y farchnad fewnol. Roeddent yn argymell bod Llywodraeth Cymru yn gofyn am gytundeb rhynglywodraethol i gydnabod y broses hon. Yn yr un modd, mae Pwyllgor Craffu ar Fframweithiau Cyffredin Tŷ’r Arglwyddi wedi datgan bod,

'Deddf Marchnad Fewnol y DU 2020 wedi niweidio cysylltiadau rhynglywodraethol. Golyga hyn ei bod yn bwysicach fyth fod y broses eithriadau, sy'n hanfodol ar gyfer lliniaru effeithiau'r Ddeddf, yn cael ei gwneud yn glir ym mhob fframwaith perthnasol.'

Felly, fe wnaethom ailadrodd safbwyntiau’r Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol a Phwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig y dylai Llywodraeth Cymru ofyn am gytundeb rhynglywodraethol i ddiwygio pob fframwaith cyffredin i gynnwys cyfeiriad at Ddeddf marchnad fewnol y DU a’r broses ar gyfer ystyried a chytuno ar eithriadau o’r Ddeddf mewn meysydd a gwmpesir gan fframwaith cyffredin.

A'r thema olaf roeddwn am ei thrafod, Ddirprwy Lywydd, yw tryloywder ac adolygu fframweithiau. O ran tryloywder, mae Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus, y Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol a'r Pwyllgor Newid Hinsawdd, yr Amgylchedd a Seilwaith oll wedi argymell y dylai Llywodraeth Cymru ofyn am gytundeb rhynglywodraethol i sicrhau yr eir ati i ymgynghori â rhanddeiliaid wrth adolygu pob fframwaith cyffredin a'i ddiwygio wedyn—safbwynt a fynegwyd gennym ninnau mewn un o’n hargymhellion eraill. Ac roedd argymhelliad arall gennym yn cymeradwyo barn pwyllgorau eraill y dylai Llywodraeth Cymru ofyn am gytundeb rhynglywodraethol i sicrhau bod pob fframwaith cyffredin yn darparu bod deddfwrfeydd yn cael eu hysbysu am anghydfod a uwchgyfeirir i lefel weinidogol ac yn cael eu hysbysu am ganlyniadau unrhyw anghydfod o'r fath.

Mae ein hadroddiad hefyd yn tynnu sylw at y modd y mae’r Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol wedi nodi nad oes llawer o wybodaeth mewn rhai fframweithiau am y gwaith parhaus o gyflwyno adroddiadau i ddeddfwrfeydd a rhanddeiliaid. A thynnodd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus sylw at y diffyg mecanweithiau i gefnogi’r gwaith o graffu ar fframweithiau pan fyddant yn weithredol. Nid deddfwrfeydd datganoledig yn unig sy’n codi’r pryderon hyn, Ddirprwy Lywydd; mae Pwyllgor Craffu ar Fframweithiau Cyffredin Tŷ'r Arglwyddi wedi dweud y dylid datblygu proses ‘ar frys’ ar gyfer cyflwyno adroddiadau yn barhaus i ddeddfwrfeydd.

Rydym wedi argymell, felly, yn unol â barn pwyllgorau eraill y Senedd, y dylai Llywodraeth Cymru ofyn am gytundeb rhynglywodraethol i sicrhau y cyflwynir adroddiadau rheolaidd i ddeddfwrfeydd ar weithrediad pob fframwaith cyffredin. Ac os na sicrheir cytundeb o'r fath, dylai Llywodraeth Cymru gyflwyno adroddiad yn rheolaidd i'r Senedd ar weithrediad parhaus pob fframwaith.

Ddiprwy Lywydd, dywedodd y Cwnsler Cyffredinol wrthym yng nghyfarfod y Pwyllgor Sefydlog Rhyngweinidogol ym mis Chwefror fod y Llywodraethau wedi cytuno ar fodel ar gyfer adrodd yn y dyfodol i bwyllgorau deddfwrfeydd ar ôl i’r fframweithiau gael eu cwblhau’n derfynol. Fodd bynnag, fel y nodwyd eisoes, efallai na fydd y fframweithiau terfynol hynny ar gael am beth amser, ac mae’r fframweithiau dros dro ar waith ar hyn o bryd. Mae penderfyniadau pwysig yn cael eu gwneud gan y Llywodraethau drwy’r fframweithiau dros dro hyn—penderfyniadau ar gyfreithiau sy’n ymwneud ag amaethyddiaeth a’r amgylchedd, er enghraifft. Hysbyswyd y Senedd yn ddiweddar fod Rheoliadau Trwyddedu Amgylcheddol (Cymru a Lloegr) (Diwygio) 2003 yn dod o fewn cwmpas y fframwaith cyffredin adnoddau a gwastraff.

Ddirprwy Lywydd, gallaf weld fy mod wedi mynd dros amser yn barod.

Photo of David Rees David Rees Llafur 5:19, 12 Gorffennaf 2023

(Cyfieithwyd)

Roeddwn ar fin eich atgoffa eich bod wedi defnyddio'ch holl amser i gloi hefyd.

Photo of Huw Irranca-Davies Huw Irranca-Davies Llafur

(Cyfieithwyd)

I gloi, credwn, er budd tryloywder, atebolrwydd a llywodraethu da, y dylai’r Cwnsler Cyffredinol hefyd ymrwymo i adrodd i’r Senedd ar y fframweithiau dros dro gweithredol yn rheolaidd fel mesur interim. Felly, rwy'n croesawu'r sylwadau a’r cyfraniadau y bydd eraill yn eu gwneud y prynhawn yma. A chyda'ch caniatâd, efallai y caf ddweud ychydig eiriau i gloi.

Photo of David Rees David Rees Llafur

(Cyfieithwyd)

Cewch ddweud ychydig eiriau—bydd yn cymryd munud i gloi. James Evans.

Photo of James Evans James Evans Ceidwadwyr

(Cyfieithwyd)

Diolch, Ddirprwy Lywydd. Mae rhinweddau cael Cadeirydd mor ddiwyd ar ein pwyllgor yn golygu bod llawer o'r hyn roeddwn am ei ddweud eisoes wedi cael ei nodi yn ystod yr wyth munud y bu’r Cadeirydd yn siarad. Ond hoffwn ddiolch i'r Cadeirydd a holl Aelodau'r pwyllgor am y gwaith rydym wedi'i wneud ar hyn. Mae'n bwysig iawn, gan fod fframweithiau cyffredin yn rhan bwysig o'r ffordd y caiff cysylltiadau rhynglywodraethol eu rheoli yn y Deyrnas Unedig, yn dilyn ein hymadawiad â'r Undeb Ewropeaidd. Mae pedair Llywodraeth y DU wedi cydnabod y fframwaith fel enghraifft dda o sut y gall llywodraethau gydweithredu’n gadarnhaol i reoli ymwahanu a gwneud penderfyniadau polisi cyffredin.

Mae fframweithiau cyffredin yn bwysig am eu bod yn ymdrin â meysydd sy’n bwysig i fywydau pobl yma yng Nghymru, megis cymorth amaethyddol, iechyd y cyhoedd, diogelwch bwyd a'r amgylchedd—pynciau allweddol a phwysig iawn y mae angen rhoi sylw iddynt. Dyna pam fod y pwyllgor wedi bwrw ati o ddifrif i ymgymryd â'r dasg o graffu ar y fframweithiau hyn, ac rwy'n gobeithio y bydd pedair Llywodraeth y Deyrnas Unedig gyda'i gilydd yn gallu cefnogi’r holl argymhellion yn ein hadroddiad.

Mae llywodraethu effeithiol yn y DU yn dibynnu ar y pedair Llywodraeth yn gwneud y gorau o'r strwythurau rhynglywodraethol newydd y cytunwyd arnynt fel rhan o'r adolygiad o gysylltiadau rhynglywodraethol. Rwy'n gobeithio felly y rhoddir ystyriaeth ofalus i argymhelliad y pwyllgor, sy’n galw am ddiweddaru pob fframwaith cyffredin i adlewyrchu’r broses osgoi a datrys anghydfod, fel y cytunwyd yn rhan o’r adolygiad.

Un maes a oedd yn peri pryder i’r pwyllgor oedd eglurder ac ansawdd rhai o’r dogfennau fframwaith. Nododd ein hadroddiad fod y pwyllgorau polisi, megis Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig, wedi’i chael yn anodd deall rhai o’r dogfennau fframwaith, a galwodd am wneud fframweithiau mor syml a di-jargon â phosibl. Wrth iddi ystyried y fframweithiau terfynol, rwy'n gobeithio y bydd Llywodraeth Cymru'n dilyn argymhelliad y pwyllgor y dylid cynnal ymarfer sicrhau ansawdd llawn ar gyfer pob fframwaith a dogfen.

Os cânt eu cynhyrchu a’u defnyddio’n llawn, mae potensial gan fframweithiau cyffredin i gyfrannu at gydweithredu effeithiol ac effeithlon ar lunio polisi a deddfau o fewn y Deyrnas Unedig, er budd pobl Cymru, a chredaf mai dyna rydym oll yma i’w wneud. Rwy'n gobeithio y bydd Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU yn rhoi ystyriaeth ddifrifol i’n holl argymhellion, fel y'u hamlinellwyd gan ein Cadeirydd, wrth iddynt gwblhau eu gwaith ar y fframweithiau, oherwydd os cawn y pethau hyn yn iawn, credaf y gallwn ddeddfu'n well a gwella gweithio'n rhynglywodraethol ar draws ein Teyrnas Unedig. Diolch.

Photo of Mark Isherwood Mark Isherwood Ceidwadwyr 5:22, 12 Gorffennaf 2023

(Cyfieithwyd)

Diolch am y cyfle i gyfrannu at y ddadl hon fel Cadeirydd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus. Arweiniodd ymadawiad y Deyrnas Unedig â’r Undeb Ewropeaidd at nifer o bwerau a fu gan yr UE yn mynd yn ôl i’r DU. Roedd llawer o’r rhain yn croestorri â chymwyseddau o leiaf un o’r Llywodraethau datganoledig, felly mae Llywodraeth y DU, Llywodraeth Cymru, Llywodraeth yr Alban a Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon wedi bod yn gweithio ar y cyd i ddatblygu fframweithiau cyffredin y DU, mecanwaith i’r DU a’r Llywodraethau datganoledig gytuno ar rywfaint o gysondeb rheoleiddiol ar gyfer meysydd polisi sector benodol lle mae pwerau sy’n dychwelyd o’r UE o fewn maes lle mae cymhwysedd wedi ei ddatganoli.

Cytunodd y Pwyllgor Busnes y byddai’r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus yn ystyried y fframweithiau cyffredin dros dro ar gyfer taliadau hwyr a chaffael. Yn dilyn ein gwaith craffu, ystyriodd y pwyllgor y fframweithiau, a chododd bryderon gyda Gweinidog yr Economi a’r Gweinidog Cyllid a Llywodraeth Leol. Ysgrifennodd y pwyllgor at y Gweinidogion eto ar 23 Mehefin y llynedd i amlinellu ei gasgliadau am y fframweithiau penodol yn ogystal â’r dull gweithredu ar gyfer y fframweithiau yn fwy cyffredinol. Fe wnaf grynhoi casgliadau’r pwyllgor.

Roedd ein prif bryder yn ymwneud â’r mecanweithiau datrys anghydfodau sy’n llywodraethu trefniadau’r fframweithiau cyffredin. Fel y dywedwyd, maent yn dibynnu ar gytundeb rhynglywodraethol, gyda thrafodaethau rhwng y pedair Llywodraeth yn hanfodol er mwyn rheoli’r ymwahanu rhwng y pedair gwlad. Er bod y ddau fframwaith yn cynnwys adrannau ar wneud penderfyniadau ac ar gyfer pennu prosesau i Lywodraethau wneud penderfyniadau ar y cyd mewn meysydd lle mae cymhwysedd wedi ei ddatganoli, maent yn llai clir ynghylch sut y dylid datrys ymwahanu o ran polisi ac anghydfodau. Mae’r pwyllgor yn pryderu ynglŷn â sut yr ymdrinnir â chwynion a dyfarnu ynghylch anghydfodau, yn enwedig gan fod y risg y bydd anghydfodau'n digwydd yn cael ei dwysau gan densiynau rhynglywodraethol sy'n gysylltiedig â threfniadau cyfansoddiadol ar ôl Brexit. Yn unol â hynny, credwn y dylid diwygio’r fframwaith i gynnwys rhagor o wybodaeth ynglŷn â sut yr ymdrinnir ag anghydfodau ac i ganiatáu i Lywodraethau geisio cyngor annibynnol neu gyflafareddu drwy broses gryfach ar gyfer datrys anghydfodau. Fe wnaethom hefyd argymell i Lywodraeth Cymru ei bod yn nodi ei barn ynglŷn ag a ddylid pennu terfynau amser yn y broses neu’r prosesau osgoi anghydfod. Rydym yn pryderu am y rhyngweithio rhwng y fframweithiau a Deddf Marchnad Fewnol y Deyrnas Unedig 2020, ac yn credu y dylid diweddaru’r fframweithiau i gydnabod unrhyw ryngweithio â’r Ddeddf honno. Yn yr un modd, rydym yn pryderu am y diffyg eglurder ynghylch sut y bydd Deddf Rheoli Cymorthdaliadau 2022 yn effeithio ar gaffael cyhoeddus yng Nghymru ac yn argymell y dylai Llywodraeth Cymru barhau i adolygu'r sefyllfa hon. Ar fater ymwahanu, fe wnaethom argymell bod Llywodraeth Cymru yn nodi sut y bydd yn sicrhau nad yw’r fframwaith caffael cyhoeddus yn cynnig llai o le i ymwahanu nag a fyddai wedi bod yn bosibl yn yr UE.

Mae’r dull o ymgysylltu â rhanddeiliaid yn ystyriaeth allweddol, a daethom i’r casgliad y dylai Llywodraeth Cymru ymrwymo i ymgysylltu’n barhaus â rhanddeiliaid os caiff deddfwriaeth sydd o fewn cwmpas y fframweithiau ei chyflwyno i’r Senedd. Roeddem yn cytuno â Phwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig a’r pwyllgor newid hinsawdd a seilwaith y dylai Llywodraeth Cymru ofyn am gytundeb rhynglywodraethol i sicrhau yr eir ati i ymgynghori â rhanddeiliaid wrth adolygu pob fframwaith cyffredin a'i ddiwygio wedyn.

Ar ofynion adrodd ac adolygu, argymhellodd y pwyllgor y dylai Llywodraeth Cymru geisio cael cytundeb rhynglywodraethol hefyd i gyhoeddi unrhyw adroddiadau ar y cyd ar weithrediad pob fframwaith, ac os na sicrheir cytundeb o'r fath, y dylai Llywodraeth Cymru gyhoeddi ei hadroddiadau blynyddol ei hun. Nodwyd gennym hefyd y dylai adroddiadau Llywodraeth Cymru gynnwys sylwebaeth berthnasol ar gysylltiadau rhwng y DU a'r UE a gweithgarwch rhyngwladol. Hefyd, fe wnaethom ofyn i Lywodraeth Cymru gadarnhau bod proses wedi'i chytuno ar gyfer newidiadau i gyfraith yr UE a ddargedwir sy'n gymwys o dan y fframweithiau, a beth yw’r broses honno.

Rydym yn nodi bod pedair Llywodraeth y DU wedi cytuno i adrodd yn flynyddol ar weithrediad pob fframwaith. Fodd bynnag, rydym yn pryderu bod llawer o'r fframweithiau sydd ar waith yn rhai dros dro, er gwaethaf anghytundeb parhaus rhwng y Llywodraethau ynghylch cyfres o faterion, gan gynnwys y rhyngweithio rhwng y fframweithiau a Deddf y farchnad fewnol. Rydym yn parhau i fod yn bryderus am y broses a’r ymagwedd at y fframweithiau hyn, ac yn pryderu am y potensial ar gyfer ymwahanu o ran polisi, y mecanweithiau datrys anghydfodau annigonol, a’r ymgynghori a’r ymgysylltu cyfyngedig â’r cyhoedd. O'r herwydd, bydd y pwyllgor yn parhau i fonitro'r materion hyn, a byddwn yn mynd ar drywydd y rhain gyda Llywodraeth Cymru os byddwn yn teimlo bod materion pellach i'w harchwilio. Diolch yn fawr.

Photo of Peredur Owen Griffiths Peredur Owen Griffiths Plaid Cymru 5:28, 12 Gorffennaf 2023

(Cyfieithwyd)

A gaf fi ddechrau drwy ddiolch i fy nghyn-gyd-Aelodau ar y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a’r Cyfansoddiad, yr wyf yn falch o fod wedi bod yn rhan ohono? Yr hyn a ddaeth i’r amlwg yn fwyaf trawiadol i mi yn ystod y broses o lunio’r adroddiad hwn, ac yn wir, yn ystod y gwaith o graffu’n fwy cyffredinol ar seilwaith cyfansoddiadol Cymru, oedd y cytundeb ar draws y pwyllgor fod pobl Cymru yn cael eu gwasanaethu’n wael gan y trefniadau presennol. Rydym yn anghytuno ar y weledigaeth a ffefrir gennym ar gyfer dyfodol cyfansoddiadol Cymru, ond fel pwyllgor, rydym yn teimlo ein bod wedi bod yn gyson glir nad yw’r status quo yn gweithio i ddiogelu buddiannau Cymru.

Pwynt hollbwysig i mi yw mai yn y Senedd y dylid gwneud penderfyniadau am Gymru ac ar gyfer Cymru ac yma y dylid craffu ar y penderfyniadau hynny. Fel y mae’r adroddiad y buom yn ei drafod heddiw yn amlygu unwaith eto, mae Brexit wedi cyfyngu ar rôl Llywodraeth Cymru a’r Senedd yn gyson o ran deddfu a chreu polisi i Gymru. Mae Brexit wedi ei gwneud yn haws i San Steffan a Whitehall gipio pwerau a thanseilio datganoli’n gyson, ac nid wyf yn argyhoeddedig fod hyn yn debygol o gael ei wrthdroi gyda newid Llywodraeth yn San Steffan ychwaith.

Fel y gwelsom yn achos cynllun dychwelyd ernes yr Alban, Llywodraeth y DU sy'n penderfynu yn y pen draw pa fathau o ymwahanu a ganiateir o fewn marchnad fewnol y DU, ac mae hyn yn cyfyngu’n ddifrifol ar allu’r Llywodraethau datganoledig i weithredu polisi. Mae’n werth nodi, fel rwyf wedi’i wneud o’r blaen yn y Siambr hon, fod Llywodraeth yr Alban, yn yr achos hwn, wedi dilyn y broses fframweithiau cyffredin y cytunwyd arni ar gyfer sicrhau’r eithriad o dan Ddeddf y farchnad fewnol, ond newidiodd Llywodraeth y DU reolau'r gêm hanner ffordd drwodd.

Rydym wedi cael sicrwydd fod proses y fframweithiau cyffredin yn un sy'n seiliedig ar gonsensws ar draws y pedair Llywodraeth. Mewn gwirionedd, mae'n gweithredu i atgyfnerthu gwrit San Steffan fel barnwr a rheithgor ar benderfyniadau rheoleiddio allweddol a'r prosesau a ddefnyddir i wneud y penderfyniadau hyn. Fel y saif pethau, mae’r fframweithiau cyffredin yn rhoi llai o hyblygrwydd i ni na fframwaith yr UE y maent yn ceisio ei ddisodli, gan ei gwneud yn anoddach inni wneud y penderfyniadau sy’n iawn i Gymru mewn meysydd fel caffael, cynaliadwyedd ac iechyd y cyhoedd. Dylai Llywodraeth Cymru amlinellu’r hyn y mae’n ei wneud i sicrhau bod fframweithiau cyffredin yn darparu’r hyblygrwydd sydd ei angen ar Gymru, ac efallai y dylwn ychwanegu, sut y byddai’r cyfyngiadau polisi hyn yn cael eu gwrthdroi gan Lywodraeth Lafur y DU.

Mae hyn hefyd yn ei gwneud yn glir fod rhanddeiliaid allweddol, ar draws pob sector, mewn perygl o gael eu cau allan o brosesau gwneud penderfyniadau o dan y fframweithiau cyffredin, a bod prosesau, gan gynnwys datrys anghydfodau, yn parhau i fod yn aneglur. Yma, mae gennym enghraifft bellach o'r mathau o ddirywiad democrataidd sydd wedi dod yn sgil Brexit. Ymhell o adfer rheolaeth, mae Brexit wedi golygu proses lunio polisi sy’n fwy canolog ac yn llai atebol, ac yma hefyd, mae angen i Lywodraeth Cymru weithredu ar frys.

I gloi, hoffwn wneud un sylw terfynol. Cawsom sicrwydd gan y rheini a fu’n ymgyrchu dros Brexit ei fod yn ymwneud â lleihau biwrocratiaeth. Ni allaf ond synnu at y buddsoddiad o amser, egni ac adnoddau cyhoeddus y mae'r adroddiad hwn yn eu cynrychioli; faint o graffu ychwanegol sydd ei angen bellach ar brosesau cyfansoddiadol a llywodraethol ôl-Brexit, sydd eu hunain yn hynod gymhleth weithiau. Ymhell o leihau biwrocratiaeth, ymddengys i mi fod Brexit wedi cynyddu biwrocratiaeth, ac felly'r gost o wneud busnes, yn esbonyddol. Byddwn yn dadlau bod hyn oll yn ychwanegu at ddadl fy mhlaid y dylem geisio ailymuno â’r farchnad sengl Ewropeaidd ar fyrder. Yn fwy uniongyrchol, mae arnom angen gweithredu ar frys i symleiddio a lleihau baich prosesau, fel y fframweithiau cyffredin, y mae Brexit wedi’u hachosi. Diolch yn fawr.

Photo of Rhys ab Owen Rhys ab Owen Plaid Cymru 5:32, 12 Gorffennaf 2023

(Cyfieithwyd)

Er bod y fframweithiau cyffredin i fod i annog cydweithrediad rhwng gwahanol Lywodraethau'r DU a gwahanol ddeddfwrfeydd y DU, mae'n dal i fod yn aneglur i mi sut y byddant yn effeithio ar bwerau'r Senedd a Llywodraeth Cymru. Mae'r adroddiad yn sôn am effaith deddfwriaethau ymwahanol, ond datganoli yw hynny, ac onid yw ymwahanu o Lywodraeth bresennol y DU yn aml yn beth da, fel y gwelsom yn ystod pandemig COVID?

Fodd bynnag, ar fater arall, rwy'n cytuno â James Evans. Mae'r fframweithiau eu hunain wedi'u hysgrifennu mewn iaith sy'n anodd iawn ei deall, ac mae gwir angen i rywun arall eu prawf-ddarllen. Mae enghreifftiau o gamgymeriadau sylfaenol yn cynnwys diagram lliw wedi'i argraffu mewn du a gwyn, a chyfeiriadau at adrannau nad ydynt i'w cael yn y fframweithiau. A wnaiff Llywodraeth Cymru gyhoeddi canllawiau ar y fframweithiau cyffredin ac unrhyw effaith bosibl y maent yn ei chael ar y setliad datganoli? Oherwydd, ar hyn o bryd, rwy'n credu bod yna ddiffyg tryloywder ac atebolrwydd o hyd a llawer gormod o gymhlethdod mewn perthynas â fframweithiau cyffredin. Diolch yn fawr.

Photo of David Rees David Rees Llafur 5:33, 12 Gorffennaf 2023

Galwaf ar y Cwnsler Cyffredinol a Gweinidog y Cyfansoddiad, Mick Antoniw.

Photo of Mick Antoniw Mick Antoniw Llafur

Diolch, Dirprwy Lywydd. Diolch i'r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad am ei gyflwyniad buddiol o sylwadau pwyllgorau’r Senedd ar ddogfennau’r cytundebau fframwaith. O dan y protocol rhwng y pedair Llywodraeth ar gyfer sylwadau seneddau ar y cytundebau fframwaith, ni allaf, ar hyn o bryd, fynd i fanylder am argymhellion unigol. Bydd aelodau'r pwyllgor yn deall hynny. Rhaid aros tan y bydd Cynulliad Gogledd Iwerddon wedi ailddechrau a than y cawn sylwadau Gweinidogion Gogledd Iwerddon, a fydd yn digwydd cyn bo hir, gobeithio. Er hynny, gallaf sôn am egwyddorion bras rhai o'r pynciau yn adroddiad y pwyllgor.

Photo of Mick Antoniw Mick Antoniw Llafur 5:34, 12 Gorffennaf 2023

(Cyfieithwyd)

Mae'r fframweithiau cyffredin yn darparu enghreifftiau sy'n dangos bod gweithio rhynglywodraethol da yn bosibl, ac y gellir rheoli cydlyniant ac ymwahanu drwy gydweithio a deialog adeiladol. Rwy'n credu bod y pwyntiau hynny wedi'u gwneud gan yr holl siaradwyr heddiw, ac yn fy marn i, er gwaethaf y llwyddiannau hyn, mae angen defnyddio'r mecanweithiau y mae'r rhaglen fframweithiau'n eu darparu ar gyfer ymgysylltu cynnar yn fwy cyson.

Rwyf wedi pwysleisio dro ar ôl tro yng nghyfarfodydd y pwyllgor rhyngweinidogol y dylid atgyfnerthu'r pwynt hwn yn gadarnhaol i gyd-Aelodau ar lefel weinidogol ac ar lefel yr ysgrifennydd parhaol. Er enghraifft, rydym wedi profi problemau yn y gorffennol ar benderfyniadau ffiniol lle na ddefnyddiwyd y fframweithiau perthnasol, yn ogystal â diffyg ymgynghori wrth gyhoeddi, er enghraifft, y Bil Technoleg Enetig (Bridio Manwl) ar y pryd. Roedd cysyniad y fframweithiau cyffredin yn rhan hanfodol o'r Senedd yn rhoi cydsyniad i Ddeddf yr Undeb Ewropeaidd (Ymadael) 2018 Llywodraeth y DU, yn seiliedig ar y cytundeb rhynglywodraethol cysylltiedig, ac mae hyn yn atgyfnerthu pwysigrwydd y fframweithiau cyffredin unwaith eto.

Felly, yn ogystal, bydd fy swyddogion yn monitro'r defnydd o'r broses eithriadau o dan Ddeddf Marchnad Fewnol y Deyrnas Unedig 2020, ac mae'n hanfodol fod unrhyw geisiadau i eithrio yn cael eu hystyried a'u rheoli'n briodol mewn modd amserol a thryloyw. Mae angen eglurder ynghylch yr hyn sy'n cael ei ystyried, pa benderfyniadau sy'n cael eu gwneud, ar bob cam o'r broses. Bydd Aelodau'r Senedd yn ymwybodol o'r anghytundebau diweddar rhwng Llywodraethau datganoledig a Llywodraeth y DU ar bolisïau y cytunwyd arnynt mewn perthynas â chynllun dychwelyd ernes, gan gynnwys poteli gwydr a gwahardd weips, ac os caf, rwyf am ddarllen y sylwadau yn y llythyr a anfonodd y Gweinidog Newid Hinsawdd at y Gwir Anrhydeddus Thérèse Coffey ar hyn. Fe ddywedodd:

'Dros y chwe mis diwethaf, rwy'n pryderu bod y grŵp rhyngweinidogol, fel elfen graidd o broses y fframweithiau, wedi dirywio, ac yn sylweddol felly. O ran y cynllun dychwelyd ernes, rwyf wedi ysgrifennu atoch ar wahân. Gwnaed datganiadau cryf gan Lywodraeth y DU ynglŷn ag anhawster unrhyw fath o ymwahanu.'

Fe gyfeiriaf efallai at y pwyntiau y mae Mark Isherwood wedi'u gwneud ar ymwahanu. Felly, mae Llywodraeth y DU yn gwneud datganiadau clir ynghylch osgoi ymwahanu rhwng y pedair gwlad, ond yna'n nodi bod yr anawsterau wedi codi o ganlyniad uniongyrchol i Lywodraeth y DU yn penderfynu'n unochrog i ymwahanu o safbwynt cyffredin pedair gwlad ar gwmpas materol y cynllun—un yr ymgynghorwyd arni ac a gytunwyd ar y cyd rhwng Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon.

Mae'n rhaid i mi ddweud, a dweud y gwir, ei bod yn amhosibl cysoni ymddygiad Llywodraeth y DU yn yr achosion hyn ag egwyddor y fframweithiau cyffredin. Mae defnydd priodol o'r fframweithiau yn hanfodol ar gyfer gweithrediad marchnad fewnol y DU, a'r ffordd fwyaf effeithiol o sicrhau cydweithrediad a chydlyniant rheoledig, ac nid yw hyn ond yn bosibl os glynir wrth y mecanweithiau y maent yn darparu ar eu cyfer. Nid pan fo Cymru neu'r Alban yn dewis gwneud rhywbeth gwahanol yn unig y mae ymwahanu'n digwydd, mae'r DU, ar ran Lloegr, hefyd yn ymwahanu wrth benderfynu gwneud rhywbeth yn unochrog. Ymwahanu yw hynny hefyd, ac mae hynny'n amlwg iawn yn ein dealltwriaeth o'r fframweithiau cyffredin a'r ffordd y dylent weithredu.

Mae'r rhaglen fframweithiau'n llwyddiant sylweddol ar lefel weithredol ac mae wedi gwella gweithio rhynglywodraethol, ond rhaid i Lywodraeth y DU gydnabod mai dim ond mewn awyrgylch o barch cydradd y gall hyn barhau, lle mae pawb yn glynu wrth y cytundeb fframwaith sylfaenol a lofnodwyd yn 2017 ar bob achlysur. Ac efallai, mewn ymateb i sylwadau terfynol Peredur, a Rhys ab Owen yn wir, ar yr UE: efallai mai'r unig beth y gallaf ei wneud yw dyfynnu Nigel Farage, a ddywedodd, 'Mae Brexit wedi methu.' Diolch.

Photo of David Rees David Rees Llafur 5:38, 12 Gorffennaf 2023

Galwaf ar Huw Irranca-Davies i ymateb i'r ddadl.

Photo of Huw Irranca-Davies Huw Irranca-Davies Llafur

(Cyfieithwyd)

Diolch yn fawr, Lywydd. Gwnsler Cyffredinol, diolch am yr ateb hwnnw. Rwy'n credu bod y cyfraniadau heddiw wedi dangos sut mae fframweithiau cyffredin, hyd yn oed ar eu ffurf dros dro, yn chwarae rhan gynyddol bwysig yn llywodraethiant y DU ar ôl Brexit, ac mae angen iddynt weithio a bod yn effeithiol—pwyntiau sydd wedi cael eu nodi gan lawer o Aelodau. Dyna pam fod y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad a phwyllgorau polisi wedi ymgymryd yn ddiwyd â'r gwaith o graffu ar y fframweithiau hyn a datblygu argymhellion manwl ar gyfer eu gwella. Felly, rydym yn gobeithio, wrth wneud penderfyniadau ar fframweithiau terfynol, y caiff yr argymhellion hyn eu hystyried yn ofalus gan Lywodraethau'r DU, ac edrychwn ymlaen at yr ymateb llawn a manwl gan Lywodraeth Cymru maes o law. Yn y cyfamser, bydd pob un o'n pwyllgorau'n parhau i graffu ar weithrediad y fframweithiau hyn.

A gaf fi ddiolch i James Evans, Peredur a chyn-aelod o'r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad, Rhys ab Owen, am eu cyfraniadau, ac wrth gwrs, fy nghyd-Gadeirydd Mark Isherwood hefyd? Mae'n dangos ein diwydrwydd wrth wneud y gwaith hwn, a diolch i'r holl bwyllgorau a'u timau am ystyried y fframweithiau cyffredin hyn. Rwy'n gobeithio, Ddirprwy Lywydd, y byddwch chi a nhw—os caf fanteisio ar y cyfle hwn—a hyd yn oed y Cwnsler Cyffredinol, yn cael rhywfaint o seibiant wrth inni fynd i mewn i'r toriad hefyd.

Photo of David Rees David Rees Llafur 5:39, 12 Gorffennaf 2023

Y cwestiwn yw: a ddylid nodi adroddiad y pwyllgor? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.